Ξαφνικά, ο εμπορικός πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ αντί για μια μάχη σε όλα τα μέτωπα τώρα μοιάζει πολύ περισσότερο με μια μάχη σε ένα γνώριμο έδαφος του Αμερικανού προέδρου: Αμερική εναντίον Κίνας. Η παύση 90 ημερών για τους υψηλότερους «ανταποδοτικούς» δασμούς που επιβλήθηκαν σε δεκάδες χώρες εξακολουθεί να αφήνει σε ισχύ έναν καθολικό οριζόντιο δασμό 10%.
Αλλά η Κίνα – η οποία στέλνει τα πάντα, από iPhone μέχρι παιδικά παιχνίδια και αντιπροσωπεύει περίπου το 14% του συνόλου των αμερικανικών εισαγωγών – έχει πολύ σκληρότερη μεταχείριση με έναν εντυπωσιακό συντελεστή 125%. Ο Τραμπ δήλωσε ότι η αύξηση οφείλεται στην ετοιμότητα του Πεκίνου να προβεί σε αντίποινα με δασμούς 84% στα αμερικανικά προϊόντα, μια κίνηση που ο πρόεδρος περιέγραψε ως ένδειξη «έλλειψης σεβασμού».
Αλλά για έναν πολιτικό που πάλεψε για πρώτη φορά να φτάσει στον Λευκό Οίκο με ένα μήνυμα κατά της Κίνας, υπάρχουν πολλά περισσότερα σε αυτό από τα απλά αντίποινα.
Οι εκκρεμότητες της πρώτης θητείας του Τραμπ
Για τον Τραμπ, πρόκειται για τις εκκρεμότητες της πρώτης θητείας του. «Δεν είχαμε τον χρόνο να κάνουμε το σωστό, το οποίο κάνουμε τώρα», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
Ο στόχος δεν είναι άλλος από την ανατροπή ενός καθιερωμένου συστήματος παγκόσμιου εμπορίου με επίκεντρο την Κίνα ως το «εργοστάσιο του κόσμου», καθώς και της κάποτε ευρέως διαδεδομένης άποψης που το στήριζε, της ιδέας ότι η αύξηση αυτού του εμπορίου ήταν, από μόνη της, κάτι καλό.
Για να καταλάβετε πόσο κεντρικό ρόλο παίζει αυτό στη σκέψη του Αμερικανού προέδρου, θα πρέπει να πάτε πίσω στην εποχή που κανείς δεν τον είχε σκεφτεί ποτέ ως πιθανό υποψήφιο για το αξίωμα, πόσο μάλλον ως πιθανό νικητή.
Όπως αναφέρει δημοσιογράφος του ΒΒC, το 2012, όταν έκανα για πρώτη φορά ρεπορτάζ από τη Σαγκάη – την επιχειρηματική πρωτεύουσα της Κίνας – η αύξηση του εμπορίου με τη χώρα θεωρούνταν σχεδόν από όλους – παγκόσμιους επιχειρηματικούς ηγέτες, Κινέζους αξιωματούχους, ξένες κυβερνήσεις και εμπορικές αντιπροσωπείες που επισκέπτονταν τη χώρα, ξένους ανταποκριτές και ειδικούς οικονομολόγους – ως κάτι που δεν θέλει σκέψη. Ενίσχυε την παγκόσμια ανάπτυξη, παρείχε μια ατελείωτη προσφορά φθηνών αγαθών, εμπλούτιζε τον στρατό των νέων εργατών εργοστασίων της Κίνας που ενσωματώνονταν ολοένα και περισσότερο στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και παρείχε προσοδοφόρες ευκαιρίες στις πολυεθνικές εταιρείες που πωλούσαν τα προϊόντα τους στη νεοσύστατη μεσαία τάξη της. Μέσα σε λίγα χρόνια από την άφιξή μου, η Κίνα είχε ξεπεράσει τις ΗΠΑ και είχε γίνει η μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο για τη Rolls Royce, τη General Motors και τη Volkswagen».
Υπήρχε επίσης μια βαθύτερη αιτιολόγηση, συνεχίζει το άρθρο του BBC. Καθώς η Κίνα γινόταν πλουσιότερη, έτσι έλεγε η θεωρία, ο κινεζικός λαός θα άρχιζε να απαιτεί πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Οι καταναλωτικές τους συνήθειες θα βοηθούσαν επίσης την Κίνα να μεταβεί σε μια καταναλωτική κοινωνία.
Αλλά η πρώτη από αυτές τις φιλοδοξίες δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, με το κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας να σφίγγει τη λαβή του στην εξουσία. Και η δεύτερη δεν έγινε αρκετά γρήγορα, με την Κίνα όχι μόνο να εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εξαγωγές, αλλά και να σχεδιάζει ανοιχτά να γίνει ακόμη πιο κυρίαρχη.
Το διαβόητο σχέδιο πολιτικής της – που δημοσιεύθηκε το 2015 και φέρει τον τίτλο Made in China 2025 – περιέγραψε ένα τεράστιο κρατικά υποστηριζόμενο όραμα να γίνει παγκόσμιος ηγέτης σε διάφορους βασικούς τομείς της μεταποίησης, από την αεροδιαστημική μέχρι την κατασκευή πλοίων και ηλεκτρικών οχημάτων.
Και έτσι, μόλις ένα χρόνο αργότερα, ένας εντελώς άγνωστος πολιτικά άνθρωπος ξεκίνησε μια εκστρατεία για την προεδρία των ΗΠΑ, υποστηρίζοντας επανειλημμένα στην προεκλογική εκστρατεία ότι η άνοδος της Κίνας είχε εξουδετερώσει την αμερικανική οικονομία, είχε οδηγήσει στην παρακμή της ζώνης της σκουριάς και είχε στοιχίσει στους εργάτες τα προς το ζην και την αξιοπρέπειά τους.
Ο εμπορικός πόλεμος της πρώτης θητείας του Τραμπ έσπασε το καλούπι και κατέρριψε τη συναίνεση. Ο διάδοχός του, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν, διατήρησε μεγάλο μέρος των δασμών του στην Κίνα. Και όμως, παρόλο που αναμφίβολα προκάλεσαν στην Κίνα κάποιο πόνο, δεν έκαναν πολλά για να αλλάξουν το οικονομικό μοντέλο. Η Κίνα παράγει σήμερα το 60% των ηλεκτρικών αυτοκινήτων παγκοσμίως – ένα μεγάλο μέρος από αυτά κατασκευάζονται από τις δικές της εγχώριες μάρκες – και το 80% των μπαταριών που τα τροφοδοτούν.
Το τι θα συμβεί στη συνέχεια εξαρτάται από δύο βασικά ερωτήματα
Έτσι, τώρα ο Τραμπ επέστρεψε, με αυτή την κλιμάκωση των δασμών. Το τι θα συμβεί στη συνέχεια εξαρτάται από δύο βασικά ερωτήματα.
Πρώτον, αν η Κίνα θα δεχτεί την προσφορά για διαπραγμάτευση. Και δεύτερον, αν υποθέσουμε ότι τελικά το κάνει, αν η Κίνα είναι διατεθειμένη να κάνει τις μεγάλες παραχωρήσεις που ζητά η Αμερική, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους αναδιαμόρφωσης του οικονομικού της μοντέλουπου βασίζεται στις εξαγωγές.
Απαντώντας σε αυτές, το πρώτο πράγμα που πρέπει να πούμε είναι ότι βρισκόμαστε σε εντελώς αχαρτογράφητο έδαφος, οπότε θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί με οποιονδήποτε λέει ότι ξέρει πώς θα αντιδράσει το Πεκίνο.
Υπάρχουν όμως σίγουρα λόγοι για να είμαστε προσεκτικοί.
Το όραμα της Κίνας για την οικονομική της δύναμη -που βασίζεται στις ισχυρές εξαγωγές και την αυστηρά προστατευμένη εγχώρια αγορά- είναι πλέον στενά συνδεδεμένο με την ιδέα της εθνικής αναζωογόνησης και την υπεροχή του μονοκομματικού της συστήματος.
Ο αυστηρός έλεγχος που ασκεί στη σφαίρα της πληροφορίας σημαίνει ότι είναι απίθανο να ρίξει τους φραγμούς που θέτει στις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, για παράδειγμα.
Υπάρχει όμως και ένα τρίτο ερώτημα, στο οποίο πρέπει να απαντήσει η Αμερική.
Πιστεύουν ακόμη οι ΗΠΑ στο ελεύθερο εμπόριο; Ο Ντόναλντ Τραμπ προτείνει συχνά ότι οι δασμοί είναι καλό πράγμα, όχι απλώς ως μέσο προς ένα σκοπό, αλλά ως αυτοσκοπός.
Μιλάει για το όφελος ενός προστατευτικού φραγμού για την Αμερική, προκειμένου να τονωθούν οι εγχώριες επενδύσεις, να ενθαρρυνθούν οι αμερικανικές εταιρείες να φέρουν αυτές τις ξένες αλυσίδες εφοδιασμού πίσω στην πατρίδα τους και να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα.
Και αν το Πεκίνο πιστεύει ότι αυτός είναι πράγματι ο πρωταρχικός σκοπός των δασμών, μπορεί να αποφασίσει ότι δεν υπάρχει τίποτα να διαπραγματευτεί ούτως ή άλλως.
Αντί να υπερασπίζονται την ιδέα της οικονομικής συνεργασίας, οι δύο μεγαλύτερες υπερδυνάμεις του κόσμου μπορεί να βρεθούν εγκλωβισμένες σε έναν αγώνα για την οικονομική υπεροχή του νικητή.
Αν είναι έτσι, αυτό θα σηματοδοτούσε πραγματικά την κατάρρευση της παλιάς συναίνεσης και ένα πολύ διαφορετικό, ενδεχομένως πολύ επικίνδυνο, μέλλον.
Πηγή: BBC
