Εν μέσω αναζωπύρωσης της τουρκικής ρητορικής, η Αθήνα δηλώνει αποφασισμένη να προχωρήσει με το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI (Great Sea Interconnector). Από το βήμα του 10ου Ενεργειακού Φόρουμ Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Τζόφρι Πάιατ, έστειλε σαφή μηνύματα υπέρ της συνέχισης του έργου, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική του σημασία. Όπως τόνισε, το Great Sea Interconnector δεν αφορά μόνο την τεχνική διασύνδεση δύο αγορών, αλλά πρωτίστως την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου και την εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, με την ενεργή στήριξη των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Με αυτή τη ματιά, εξέφρασε την ελπίδα ότι τα εμπόδια θα αρθούν και ότι η υλοποίηση θα προχωρήσει με ρεαλιστικά βήματα.
Γιατί το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου GSI είναι κομβικό
Το Great Sea Interconnector (GSI) είναι ένα φιλόδοξο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό έργο που επιδιώκει να άρει τον ενεργειακό αποκλεισμό της Κύπρου, συνδέοντάς την με το ελληνικό σύστημα και, μέσω αυτού, με την ευρωπαϊκή αγορά. Η διασύνδεση υπόσχεται μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού, δυνατότητα αξιοποίησης περισσότερων ΑΠΕ, καλύτερη διαχείριση αιχμών ζήτησης και, μακροπρόθεσμα, πιο ανταγωνιστικές τιμές για τους καταναλωτές. Για την Ελλάδα, ενισχύει τον ρόλο της ως κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ για την Κύπρο αποτελεί στρατηγικό βήμα απεξάρτησης από την ακριβή, ρυπογόνο ηλεκτροπαραγωγή και ταυτόχρονα μια γέφυρα προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Παράλληλα, το έργο λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής σταθερότητας. Η ηλεκτρική διασύνδεση δημιουργεί κοινά συμφέροντα και μηχανισμούς συντονισμού μεταξύ Αθήνας, Λευκωσίας και Ιερουσαλήμ, κάτι που ενισχύει τη γεωπολιτική συνοχή σε μια περιοχή με συχνές αναταράξεις.
Γεωπολιτικές εντάσεις: διαχειρίσιμες, όχι αποτρεπτικές
Απαντώντας σε ερωτήσεις για την τουρκική στάση, ο Πάιατ ξεκαθάρισε ότι, παρότι οι εντάσεις υπάρχουν, δεν συνιστούν το κρίσιμο εμπόδιο για την πρόοδο του GSI. Θύμισε ότι στο παρελθόν, όπως το καλοκαίρι του 2020 με την κρίση του Oruc Reis, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάστηκαν πιο έντονα από ό,τι σήμερα. Η τρέχουσα ένταση, είπε, είναι κυρίως ρητορική και ως εκ τούτου διαχειρίσιμη μέσα από τους υφιστάμενους διαύλους. Αυτό μετατοπίζει την εστίαση από την εξωτερική πίεση προς τις εσωτερικές προϋποθέσεις ωρίμανσης του έργου.
Η στάση της Λευκωσίας και τα πραγματικά εμπόδια
Κατά τον πρώην πρέσβη, το δυσκολότερο κομμάτι δεν είναι το γεωπολιτικό, αλλά η στάση της κυπριακής κυβέρνησης και το εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον. Η Λευκωσία έχει «παγώσει» πληρωμές που σχετίζονται με το έργο και έχει ζητήσει επικαιροποιημένες μελέτες βιωσιμότητας και οφέλους. Παράλληλα, αναμένει από την Αθήνα να επιλύσει τις εκκρεμότητες με την Άγκυρα, ώστε να ολοκληρωθούν οι βυθομετρικές και λοιπές τεχνικές μελέτες που ανεστάλησαν το καλοκαίρι του 2024 στην περιοχή της Κάσου.
Στην Ελλάδα, αυτή η στάση ερμηνεύεται με δύο τρόπους. Σύμφωνα με την πρώτη προσέγγιση, η Κύπρος εκφράζει θεμιτές ανησυχίες για το κόστος, τον επιμερισμό κινδύνων και το τελικό όφελος για τους καταναλωτές. Η δεύτερη προσέγγιση βλέπει πίσω από την επιφάνεια εγχώρια συμφέροντα της κυπριακής αγοράς ενέργειας, που ενδέχεται να θίγονται από την ολοκλήρωση του GSI και γι’ αυτό δεν το επιθυμούν. Όποια κι αν είναι η πραγματικότητα, το συμπέρασμα είναι ότι οι θεσμικές αποφάσεις και η καθαρή δέσμευση των εμπλεκόμενων πλευρών θα καθορίσουν τον ρυθμό.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για το Great Sea Interconnector
Η ώριμη προετοιμασία του έργου απαιτεί:
– Επικαιροποίηση των τεχνικοοικονομικών μελετών με σαφή τεκμηρίωση κόστους–οφέλους για Κύπρο και Ελλάδα.
– Ολοκλήρωση των μελετών βυθού και των αδειοδοτήσεων, λαμβάνοντας υπόψη τις ευαίσθητες ζώνες και τυχόν ενστάσεις.
– Διαφανές χρηματοδοτικό σχήμα που θα κατανέμει δίκαια το ρίσκο και θα διασφαλίζει ανταποδοτικότητα.
– Συντονισμό ρυθμιστικών αρχών και διαχειριστών συστημάτων, ώστε το καλώδιο να ενταχθεί ομαλά στην περιφερειακή αγορά.
– Επικοινωνία με τους πολίτες για να αποσαφηνιστούν τα μακροπρόθεσμα οφέλη και να ενισχυθεί η κοινωνική αποδοχή.
Η αμερικανική οπτική, όπως την παρουσίασε ο Πάιατ, είναι ότι όλα τα παραπάνω είναι εφικτά όταν υπάρχει πολιτική βούληση και θεσμική συνέχεια. Τόνισε επίσης ότι το διμερές κανάλι ΗΠΑ–Ελλάδας–Κύπρου, και ο ενεργός ρόλος των πρεσβειών σε Αθήνα και Άγκυρα, συνιστούν «σταθερά χέρια» για την αποκλιμάκωση εντάσεων και την προώθηση λύσεων.
Η πολιτική διάσταση σε Αθήνα και Άγκυρα
Ο πρώην πρέσβης σημείωσε πως ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιδιώκει μια γραμμή σταθερότητας και προάσπισης των εθνικών συμφερόντων χωρίς περιττές προκλήσεις. Για τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανέδειξε την πολυπλοκότητα του περιβάλλοντος ασφαλείας που αντιμετωπίζει. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία διά των διπλωματικών διαύλων κρίνεται κρίσιμη, ενώ οι τεχνικές διαδικασίες του GSI πρέπει να «τρέξουν» ανεξάρτητα από κύκλους ρητορικής έντασης.
