Με αφορμή την καλοκαιρινή της περιοδεία, η Ταμίλα Κουλίεβα μίλησε στο νέο τεύχος του περιοδικού Marie Claire και στη δημοσιογράφο Λίνα Ρόκου σε μια συνέντευξη με εύρος και ουσία. Η δημοφιλής ηθοποιός και σκηνοθέτης δεν περιορίστηκε σε μια απλή αναδρομή σε σταθμούς της πορείας της· στάθηκε κυρίως στο πώς έμαθε να λειτουργεί μέσα στον χρόνο, να μετασχηματίζει την εμπειρία σε εργαλείο και να συνεχίζει να εξελίσσεται. Όπως εξηγεί, αυτό που κάποτε έμοιαζε ως «βάρος» ή ως υψηλή προσδοκία, σήμερα έχει γίνει γόνιμο έδαφος: ένας τρόπος να στηρίζεται στις καταβολές της χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτές.
Η ίδια θυμάται ότι η πρώτη μεγάλη της απόφαση ήρθε σε μια ηλικία που, όπως παραδέχεται, δεν είχε ακόμη «πολλή εμπειρία ζωής». Κι όμως, τόλμησε να στραφεί στη σκηνοθεσία, σε έναν χώρο που απαιτεί ωριμότητα, παρατήρηση και κατανόηση των ανθρώπων. «Αποφάσισα να σπουδάσω σκηνοθεσία ενώ δεν διέθετα καμία εμπειρία ζωής», εκμυστηρεύεται, εξηγώντας πως η εισαγωγή της στη σχολή ήταν σχεδόν απρόσμενη. Εκείνη την εποχή, στις σπουδές σκηνοθεσίας θεωρούσαν πως η προσωπική διαδρομή είναι προϋπόθεση, γι’ αυτό και ελάχιστοι σπουδαστές ήταν κάτω των τριάντα. Το γεγονός ότι έγινε δεκτή το αντιμετωπίζει ως τύχη, αλλά και ως αποτέλεσμα ενός συστήματος που, όταν λειτουργεί σωστά, αναγνωρίζει δυνατότητες πέρα από ηλικίες και στερεότυπα. Και, όπως σημειώνει, στάθηκε ιδιαίτερα τυχερή επειδή είχε εξαιρετικούς καθηγητές — ανθρώπους που δεν δίδαξαν μόνο τεχνική, αλλά τρόπο σκέψης.
Η συνέχεια, ωστόσο, της επιφύλασσε μια μετατόπιση. Μετά τις πρώτες σπουδές, άκουγε συχνά γύρω της ότι «είναι καλύτερο να είσαι μπροστά παρά στα παρασκήνια». Η προτροπή αυτή δεν την άφησε αδιάφορη· την ώθησε να εξετάσει εκ νέου τις επιλογές της και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της σε ένα δεύτερο, εξίσου απαιτητικό μονοπάτι. Έτσι αποφάσισε να δώσει εξετάσεις για να σπουδάσει υποκριτική στην παλαιότερη σχολή κινηματογράφου παγκοσμίως, το θρυλικό Gerasimov Institute of Cinematography. Μια διαδρομή που δεν είναι απλώς ακαδημαϊκή, αλλά και συμβολική: ένα πέρασμα σε ένα ίδρυμα από το οποίο έχουν περάσει κορυφαίοι Ρώσοι κινηματογραφιστές και που εξακολουθεί να αναδεικνύει ανθρώπους οι οποίοι κάνουν τη χώρα τους περήφανη.
Ταμίλα Κουλίεβα: «Έχω μάθει να αξιοποιώ αλλιώς τις ρίζες μου»
Η Λίνα Ρόκου παρατηρεί εύστοχα ότι μια τέτοια αφετηρία δημιουργεί «πολύ ισχυρές ρίζες» και, ταυτόχρονα, ανεβάζει από νωρίς τον πήχη. Πώς μπορεί κανείς να διαχειριστεί μια τόσο δυνατή εκκίνηση χωρίς να γίνει βάρος; Η απάντηση της Ταμίλα Κουλίεβα είναι αποκαλυπτική, γιατί δεν μιλά για βεβαιότητες, αλλά για προσαρμογή και εσωτερική ισορροπία.
Όπως λέει, έχει μάθει να αξιοποιεί τις ρίζες της με έναν διαφορετικό, πιο λειτουργικό τρόπο: να τις κρατά ως βάση, όχι ως περιορισμό. «Έχω μάθει να αξιοποιώ αλλιώς τις ρίζες μου και να προσαρμόζομαι ανάλογα με το τι προκύπτει, γιατί εδώ ζω, χωρίς όμως να χάνω τα προσωπικά μου κριτήρια και τη βάση μου. Έτσι πηγαίνω παραπέρα». Μέσα σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται μια ολόκληρη στάση ζωής: η αίσθηση του “ανήκω” χωρίς να χάνεται το “επιλέγω”, η ικανότητα να εντάσσεσαι σε ένα νέο περιβάλλον χωρίς να διαγράφεις όσα σε διαμόρφωσαν.
Η εμπειρία της, όμως, δεν μένει στο επίπεδο της προσωπικής διαδρομής. Η Ταμίλα Κουλίεβα μιλά με ειλικρίνεια και για όσα έχει δει ως δασκάλα θεάτρου στην Ελλάδα. Για είκοσι χρόνια δίδαξε και συμμετείχε σε επιτροπή εισαγωγικών εξετάσεων, άρα απέκτησε, όπως λέει, μια σφαιρική εικόνα της θεατρικής εκπαίδευσης. Και αυτή η εικόνα δεν είναι πάντα ενθαρρυντική. Διαπιστώνει πως η θεατρική παιδεία «πάσχει» και θέτει ένα ερώτημα που δύσκολα αντικρούεται: πώς είναι δυνατόν, στη χώρα που γέννησε το θέατρο, να υπάρχουν δραματικές σχολές που δεν εντάσσουν στο πρόγραμμά τους την αρχαία τραγωδία; Η ίδια τη διδάχθηκε στη Μόσχα — γεγονός που, όπως παραδέχεται, τη λυπεί βαθιά.
Στην κριτική της δεν υπάρχει διάθεση καταγγελίας για την καταγγελία. Αντίθετα, αναδεικνύει τις αιτίες που οδηγούν σε μια πιο «ρηχή» επαφή με την τέχνη. Η ταχύτητα που βιώνεται στο επάγγελμα, οι συνεχείς απαιτήσεις, ο ρυθμός παραγωγής, συχνά αφαιρούν από τους ανθρώπους του θεάτρου την ικανότητα να εμβαθύνουν. Έτσι, βλέπει να κυριαρχεί κάποιες φορές μια απλοϊκή, επιδερμική προσέγγιση — κάτι που, σε μια τέχνη που στηρίζεται στην ακρίβεια, στη μελέτη και στην αλήθεια, κοστίζει.
Κι όμως, δεν θέλει να κλείσει τη σκέψη της με απαισιοδοξία. Αναγνωρίζει ότι παράλληλα γίνονται σωστά βήματα και πως το «θέατρο σκηνοθετών» έχει αναδειχθεί, ανοίγοντας δρόμους και εξελίσσοντας τη θεατρική γλώσσα. Είναι μια υπενθύμιση ότι, ακόμη κι όταν υπάρχουν ελλείψεις, η δημιουργικότητα βρίσκει τρόπους να προχωρά — αρκεί να υπάρχει γνώση, ευθύνη και η διάθεση να κοιτάξουμε πιο βαθιά.
Στο τέλος, αυτό που μένει από τα λόγια της Ταμίλα Κουλίεβα είναι μια καθαρή, πρακτική φιλοσοφία: να σέβεσαι τις ρίζες σου, να τις δουλεύεις, να τις μεταφράζεις στη ζωή που ζεις τώρα. Να προσαρμόζεσαι χωρίς να χάνεις τα κριτήριά σου. Και να θυμάσαι ότι η τέχνη —όπως και η παιδεία— απαιτεί χρόνο, βάθος και αφοσίωση. Γιατί μόνο έτσι οι ρίζες δεν γίνονται νοσταλγία, αλλά δύναμη που σε πάει παραπέρα.
