Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να επαναδιατυπώσει τον κύριο νόμο της ΕΕ για την προστασία των υδάτων, ώστε να επιταχύνει την ανάπτυξη της εκμετάλλευσης κρίσιμων ορυκτών, παρά το γεγονός ότι πολλά βρίσκονται σε περιοχές που υποφέρουν από λειψυδρία και βρίσκονται υπό υδατική πίεση, σύμφωνα με μια πρόσφατη ανάλυση.
Η εξόρυξη ορυκτών είναι μια βιομηχανία που απαιτεί μεγάλους όγκους νερού για την επεξεργασία των μεταλλευμάτων, την καταστολή της σκόνης και τη διαχείριση αποβλήτων. Μπορεί τα σύγχρονα εργοτάξια να ανακυκλώνουν νερό, εξακολουθούν όμως να απαιτούν σημαντικές ποσότητες. Σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έλλειψη υδάτων, αυτές οι απαιτήσεις μπορούν να αυξήσουν την πίεση στα ήδη επιβαρυμένα ποτάμια, τους υδροφορείς ορίζοντες και τα αποθέματα νερού.
Σύμφωνα με την ανάλυση και τη χαρτογράφηση της περιβαλλοντικής οργάνωσης Watershed Investigations, περισσότερα από τα μισά από τα 33 προγραμματισμένα νέα ή επεκτεινόμενα ορυχεία που έχουν χαρακτηριστεί ως «στρατηγικά έργα» βάσει του Νόμου περί Κρίσιμων Πρώτων Υλών της ΕΕ βρίσκονται σε περιοχές που έχουν υποστεί ξηρασία τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα της NASA.
Το 2024, η ισπανική περιφέρεια της Καταλονίας κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της χειρότερης ξηρασίας που είχε πλήξει ποτέ, και στην Ανδαλουσία επιβλήθηκαν περιορισμοί στη χρήση νερού. Το 2022, το 96% της Πορτογαλίας αντιμετώπιζε συνθήκες ακραίας ή σοβαρής ξηρασίας, σύμφωνα με το πρόγραμμα παρατήρησης της Γης της ΕΕ.
Ορισμένα έργα έχουν ήδη προκαλέσει σφοδρή αντίδραση. Η οργάνωση Ecologistas en Acción στην Ισπανία αμφισβητεί την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να χορηγήσει καθεστώς στρατηγικού έργου σε έξι ισπανικά ορυχεία, υποστηρίζοντας ότι δεν έλαβε δεόντως υπόψη τους κινδύνους για τους υδάτινους πόρους, τη βιοποικιλότητα και τις προστατευόμενες περιοχές.
Η παγκόσμια ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά έχει τριπλασιαστεί από το 2010, καθώς οι χώρες αγωνίζονται να κατασκευάσουν υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, ηλεκτρικά οχήματα, τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αμυντικά συστήματα. Αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί και πάλι μέχρι το 2030, με τις ανάγκες σε γραφίτη, λίθιο και κοβάλτιο να προβλέπεται να αυξηθούν σχεδόν κατά 500% έως το 2050 σε σχέση με τα επίπεδα του 2020.
Ανησυχώντας για την εξάρτησή της από τις εισαγωγές, η ΕΕ χαρακτήρισε 47 έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης ως «στρατηγικά έργα», συμπεριλαμβανομένων 33 ορυχείων. Ο χαρακτηρισμός αυτός θέτει τα έργα εντός της ΕΕ σε ταχεία διαδικασία αδειοδότησης και έχει σχεδιαστεί για να επιταχύνει την ανάπτυξη.
Σε μια κίνηση που έχει ανησυχήσει περιβαλλοντικές ομάδες, οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται επίσης να αναθεωρήσουν την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα, τον βασικό νόμο της ΕΕ για την προστασία των ποταμών, των υπόγειων υδάτων και των υγροτόπων (WFD), με στόχο την άρση των σημείων κωλυσιεργίας στις αδειοδοτήσεις και τη βελτίωση της πρόσβασης σε στρατηγικά ορυκτά.
Η Euromines, η εμπορική ένωση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία εξόρυξης και μετάλλων, πιέζει για αυτές τις αλλαγές. Επιθυμεί μεγαλύτερες προθεσμίες για την επίτευξη των στόχων ποιότητας των υδάτων από τις χώρες, τροποποιήσεις στον τρόπο εφαρμογής του κανόνα «μηδενικής υποβάθμισης» του WFD στα υδάτινα σώματα και μεγαλύτερη νομική ασφάλεια για τα εξορυκτικά και άλλα βιομηχανικά έργα.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις φοβούνται ότι οι προτεινόμενες αλλαγές θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την προστασία, αλλά ο βιομηχανικός τομέας απορρίπτει αυτήν την προσέγγισει και επιμένει ότι «δεν αποτελεί άδεια ρύπανσης».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συντάχθηκε με τα ορυχεία, λέγοντας ότι τα στρατηγικά έργα αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και πρέπει να συμμορφώνονται με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ. Ένας εκπρόσωπος δήλωσε ότι η αναθεώρηση του WDF θα εξετάσει τρόπους βελτίωσης της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες, προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, με εκτιμήσεις περιβαλλοντικών και υδάτινων επιπτώσεων που θα διενεργούνται από τις εθνικές αρχές.
Ωστόσο, η Σάρα Γιόχανσον, υπεύθυνη πολιτικής υδάτων στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος, χαρακτήρισε τα σχέδια απερίσκεπτα. Είπε ότι η μεταλλευτική βιομηχανία δεν είχε παρουσιάσει ούτε ένα ίχνος αποδεικτικών στοιχείων ότι ο WDF δημιουργούσε σημεία συμφόρησης για τα μεταλλευτικά έργα.
«Η κατάργηση αυτών των προστασιών υπονομεύει την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στο νερό και αφήνει τους φορολογούμενους, τους αγρότες και τις κοινότητες να πληρώσουν τόσο με την υγεία τους, όσο και με τα πορτοφόλια τους», δήλωσε η Γιόχανσον.
Ο καθηγητής Καβέχ Μαντάνι, διευθυντής του Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία, προειδοποίησε επίσης κατά της άρσης των μέτρων προστασίας. «Τα μέτρα προστασίας που παρουσιάζονται τώρα ως εμπόδια είναι ήδη εύθραυστα και γεμάτα κενά. Η άρση τους μπορεί να θεωρείται αποτελεσματικότητα σήμερα, αλλά η ιστορία μπορεί να την κρίνει ως απερισκεψία αύριο», είπε.
Αρκετές εταιρείες παρουσίασαν αμφισβητούμενες υποδείξεις ότι τα έργα τους δεν ασκούν υπερβολική πίεση στους υδάτινους πόρους. Επισήμαναν περιβαλλοντικές αξιολογήσεις, συστήματα ανακύκλωσης νερού, προγράμματα παρακολούθησης και κανονιστική εποπτεία που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων.
Πηγή: The Guardian
