Πλήρης ημερών και αναγνώρισης του σπουδαίου επιστημονικού και ακαδημαϊκού της έργου, έφυγε από τη ζωή χθες σε ηλικία 99 χρόνων η ιστορικός-βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόνης, στα 700 χρόνια λειτουργίας του εμβληματικού Ιδρύματος. Μικρασιατικής καταγωγής, με πλούσιο συγγραφικό έργο, διαρκή παρουσία στο δημόσιο διάλογο, και διεθνή καταξίωση ως βυζαντινολόγος. Τιμήθηκε με πλήθος σημαντικών διακρίσεων στη Γαλλία, αλλά και την Ελλάδα.
Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ τίμησε την Ελλάδα με το έργο και την παρουσία της στα μεγάλα πανεπιστημιακά και ακαδημαϊκά ιδρύματα του κόσμου. Κορυφαία Βυζαντινολόγος διεθνούς ακτινοβολίας, διέγραψε μια πορεία που ξεπέρασε σύνορα και στερεότυπα.
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της στη Γαλλία, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, του οποίου ανέλαβε την διεύθυνση το 1964, και το 1967 ήταν πια καθηγήτρια στη Σορβόννη.
Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόνης, ανοίγοντας δρόμους όχι μόνο για την ελληνική επιστήμη, αλλά και για τη θέση της γυναίκας στη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα.
Καγκελάριος των Πανεπιστημίων στο Παρίσι, πρόεδρος και αντιπρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης, αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Mitterrand, εμπειρογνώμονας στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO.
Με βαθιά γνώση της βυζαντινής ιστορίας, ανέδειξε τη διαχρονική σημασία του ελληνισμού, φωτίζοντας πτυχές του παρελθόντος που εξακολουθούν να συνομιλούν με το παρόν.
Το έργο της δεν περιορίστηκε στα αμφιθέατρα και τις βιβλιοθήκες. Με λόγο καθαρό, στοχαστικό και συχνά προφητικό, παρενέβαινε στο δημόσιο διάλογο για την ταυτότητα, τον πολιτισμό, την Ευρώπη. Υπερασπίστηκε με πάθος την ιστορική μνήμη και την αξία της παιδείας ως θεμέλιο δημοκρατίας και προόδου.
Η ζωή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926 από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.
Έφτασαν στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, με τα πρώτα τους παιδιά ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά τη «Μεγάλη Καταστροφή».
Σε ηλικία 6 ετών, εκφωνεί τους πρώτους της πολιτικούς λόγους στη γειτονιά της, διαβάζοντας μια εφημερίδα ανάποδα υπέρ του Βενιζέλου.
Εντάσσεται στην Αντίσταση σε ηλικία 14 ετών, το 1942, στη συνοικία της στον Βύρωνα, όπου είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τις δευτεροβάθμιες σπουδές της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και στη συνέχεια σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).
Αμέσως μετά τον πόλεμο, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη επιθυμεί να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια της φιλολογίας. Παραβλέποντας τις πολιτικές απόψεις της Ελένης Αρβελέρ, την προσλαμβάνει ως γραμματέα του ιδρύματος που δημιούργησε για τα σπίτια των άπορων παιδιών. Παράλληλα, η Ελένη Αρβελέρ εργάζεται σκληρά για τη διεξαγωγή ερευνών για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία. Θα δώσει στην οικογένειά της όλα όσα κέρδισε, και για τις έρευνές της στη Μικρά Ασία (1949-1953).
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études, όπου ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Ιστορίας (1960). Το 1956 γνωρίζει τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού, τον οποίο παντρεύτηκε το 1957. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Δύο χρόνια μετά την άφιξή της στο Παρίσι, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France).
Εξελέγη καθηγήτρια βυζαντινής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967. Διετέλεσε διευθύντρια του τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της επιτροπής έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-1970), προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1973-1974), αντιπρόεδρος (1970-1973) και στη συνέχεια η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne (1976-1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981).
Διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού (1982-1989). Στη συνέχεια, διορίστηκε πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού (1989-1991), του οποίου ήταν αντιπρόεδρος από το 1976 έως το 1989.
Διετέλεσε, επίσης, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμονας στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών (από το 1975), γενική γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (Ελλάδα) (1999-2012), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Dmitri Shostakovich.
Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Ήταν και επίτιμη διδάκτωρ πλήθους πανεπιστημίων (Λονδίνο, Χάρβαρντ, Βελιγράδι, Νέα Υόρκη, Νιου Μπράνσγουικ, Λίμα, Χάιφα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Παρισιού, Φριμπούργκ, Θεσσαλονίκη και Κρήτη.
Συλλυπητήρια από τον πολιτικό κόσμο
Με βαθιά συγκίνηση και σεβασμό ο πολιτικός κόσμος αποχαιρετά την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ που άφησε πίσω της δυσαναπλήρωτη κληρονομιά στα γράμματα και τον πολιτισμό.
Κ. Τασούλας: «Αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη»
Την βαθιά του θλίψη και συγκίνηση εξέφρασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, επισημαίνοντας ότι «φώτισε με το έργο της, την διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της», ενώ τόνισε ότι «μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική και με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία».
Ειδικότερα, στη δήλωσή του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε:
«Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η ανεπανάληπτη ακαδημαϊκός, η μεγάλη διεθνής Ελληνίδα δεν είναι πια μαζί μας. Βαθιά θλίψη και συγκίνηση απλώνεται στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ευρώπη, στην οικογένεια και στους οικείους της, στους αναρίθμητους φοιτητές της, σε όλους όσοι γνώρισαν, σεβάστηκαν και αγάπησαν την ίδια και το έργο της. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ φώτισε με το έργο της την διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της. Αγέρωχη και υπερήφανη διάβηκε με βήμα σταθερό μέσα από τις ανατροπές και τις υπερβάσεις ενός ολόκληρου αιώνα. Μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική. Με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία.
Από τα αγωνιστικά χρόνια στην Αθήνα της Κατοχής ως τα ακαδημαϊκά ύψη της μεταπολεμικής Ευρώπης ο λόγος της υπήρξε πάντοτε αιχμηρός, ελεύθερος και εύστοχος. Με ακαταπόνητη προσήλωση στη μελέτη και την έρευνα υπηρέτησε με αδιάπτωτο πάθος την ιστορική επιστήμη και ιδίως τη βυζαντινολογία, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διεθνή κατανόηση του Βυζαντίου ως θεμελιώδους πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φώτισε με συνέπεια την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χάρτη.
Ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στα 700 χρόνια ιστορίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, απέδειξε έμπρακτα ότι η γνώση, η εργατικότητα και η γνησιότητα της προσφοράς μπορούν να υπερβούν κάθε στερεότυπο και κάθε περιορισμό, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές. Υπήρξε υπόδειγμα για τις γυναίκες επιστήμονες, για κάθε νέα και νέο που ονειρεύεται να κατακτήσει κορυφές, αλλά και για κάθε πολίτη που πιστεύει ότι η παιδεία, η πνευματική ποιότητα και η ελευθερία της σκέψης αποτελούν ζηλευτά γνωρίσματα των ολοκληρωμένων και υπεύθυνων ατόμων και συνάμα θεμέλια μιας δημοκρατικής και ώριμης κοινωνίας.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ένα ζωντανό παράδειγμα προσφοράς. Εκφράζω τα ειλικρινή και βαθιά μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους της. Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν φωτεινός οδηγός για την κοινωνία μας».
Κ. Μητσοτάκης: Αποχαιρετώ μια κοσμοπολίτισσα της σκέψης με ελληνική καρδιά
Με ένα ιδιαίτερα προσωπικό και συγκινητικό μήνυμα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αποχαιρέτησε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, κάνοντας λόγο για μια «κοσμοπολίτισσα της σκέψης» και μια πολύτιμη φίλη που τον δίδαξε τη σημασία του αποτελέσματος στη δημόσια δράση.
Πιο συγκεκριμένα, έγραψε:
«Η πατρίδα και η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν με συγκίνηση την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Την κοσμοπολίτισσα της σκέψης και του πολιτισμού με την ελληνική καρδιά. Ενώ προσωπικά χάνω μία ξεχωριστή φίλη και πολύτιμη σύμβουλο. Εκείνη που με δίδαξε τη σημασία του έργου και του αποτελέσματος. Ώστε «το “αν” να γίνεται “να”», όπως μου έλεγε η ίδια.
Το κορίτσι που ξεκίνησε απ’ τις προσφυγικές γειτονιές της Αθήνας για να γίνει η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης, ταξίδεψε σε μία πραγματικά πλούσια ζωή. Γεμάτη επιστημονικές επιτυχίες, ανθρώπινες συγκινήσεις και τιμητικές διακρίσεις. Και έφυγε όπως ακριβώς το ευχόταν: «Το μόνο που θέλω είναι πεθάνω όρθια και ορθή». Έτσι έγινε και έτσι θα τη θυμόμαστε για πάντα.
Η διαδρομή της είναι μία διαρκής απόδειξη της δύναμης της θέλησης, αλλά και των δυνατοτήτων των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Γιατί η Αρβελέρ δεν υπήρξε μόνο μία διάσημη ιστορικός. Ήταν και η φωτισμένη ερευνήτρια που ένωσε τους κύκλους της πορείας του Έθνους μας από τα ρωμαϊκά χρόνια έως τις μέρες μας. Αναδεικνύοντας το Βυζάντιο ως γέφυρα προς την ελληνική και ευρωπαϊκή ταυτότητα.
Πάντα, επίσης, την ενδιέφεραν τα κοινά, διατυπώνοντας με γενναιότητα τις τολμηρές και αιχμηρές απόψεις της. «Η λέξη “συνάνθρωπος” είναι ελληνική και αμετάφραστη» τη θυμάμαι να επιμένει, θέλοντας να τονίσει τη σημασία της δημόσιας δράσης. Γι’ αυτό, άλλωστε, και μέχρι τέλους έμεινε αφοσιωμένη στα εθνικά δίκαια και ειδικά στο αίτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα.
Τώρα, η φωτεινή αυτή προσωπικότητα περνά στην Ιστορία που τόσο πολύ μελέτησε και λάτρεψε επί δεκαετίες. Μας αφήνει, ωστόσο, πανάκριβη κληρονομιά, το έργο και τις σκέψεις της. Και δίπλα τους, την ανάμνηση της ευγενικής φυσιογνωμίας της να μας συμβουλεύει με τα αποστάγματα της δικής της ζωής: «Να μην μπερδεύετε τη γνώση με τη γνώμη. Η γνώμη αλλάζει, ενώ η γνώση εμπλουτίζεται»
Τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της».
Ν. Κακλαμάνης: «Καταλαμβάνει πλέον ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη του τόπου και της ευρωπαϊκής διανόησης»
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ καταλαμβάνει πλέον ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη του τόπου και της ευρωπαϊκής διανόησης, τόνισε ο πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων, Νικήτας Κακλαμάνης, πληροφορηθείς την εκδημία της διεθνώς αναγνωρισμένης βυζαντινολόγου.
«Η απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ σηματοδοτεί το τέλος μιας σπουδαίας διαδρομής που υπερέβη τα όρια της επιστήμης και άγγιξε τον ίδιο τον πυρήνα του ευρωπαϊκού πνεύματος» σημείωσε ο κ. Ν. Κακλαμάνης και πρόσθεσε: «Αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες και πλέον εμβληματικές εκπροσώπους της χώρας μας στο διεθνές πνευματικό και ακαδημαϊκό στερέωμα. Με το κύρος, τη γνώση και τη διεθνή της παρουσία, ανέδειξε την Ελλάδα ως ενεργό φορέα πολιτισμού, ιστορικής συνέχειας και επιστημονικής αριστείας. Υπήρξε κορυφαία ιστορικός και διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος, με έργο που ανέδειξε τον βυζαντινό πολιτισμό ως ζωντανό θεμέλιο της ευρωπαϊκής ιστορίας και ταυτότητας. Με τη σκέψη της, τη διδασκαλία της και τη δημόσια παρουσία της, υπηρέτησε με συνέπεια τη γνώση, την παιδεία και τον ορθό λόγο.
Η ακαδημαϊκή της πορεία, που την κατέστησε την πρώτη γυναίκα Πρύτανη στην ιστορία της Σορβόννης, δεν συνιστούσε μόνο προσωπικό επίτευγμα, αλλά και ορόσημο για τη θέση των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση και στους διεθνείς θεσμούς. Παράλληλα, η διαρκής της σύνδεση με την Ελλάδα και η προσφορά της στον δημόσιο διάλογο, ανέδειξαν μια προσωπικότητα βαθιάς παιδείας, παρρησίας και αφοσίωσης στις αξίες του πολιτισμού και της δημοκρατίας.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ καταλαμβάνει πλέον ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη του τόπου και της ευρωπαϊκής διανόησης. Το έργο και η σκέψη της θα συνεχίσουν να εμπνέουν τις επόμενες γενιές» δήλωσε ο πρόεδρος της Βουλής εκφράζοντας στην οικογένειά της και στους οικείους της, τα ειλικρινή και θερμά του συλλυπητήρια.
Κ. Χατζηδάκης: Θα μείνει αθάνατη στο μυαλό και τις καρδιές μας
«Έφυγε η πιο φωτισμένη ίσως, Ελληνίδα των τελευταίων δεκαετιών! Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η απώλεια της είναι μία σημαντική απώλεια για το έθνος μας», αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμά του για τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη -Αρβελέρ, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης.
«Γνωστή διεθνώς επιστήμονας, διαπρεπής Βυζαντινολόγος και η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης. Με κοφτερό πνεύμα ακόμα και στα 99 της χρόνια και με τεράστια συμβολή στην ανάδειξη παγκοσμίως της βυζαντινής ιστορίας. Ενώ πάντοτε ήταν και μια ενεργή πολίτης, η οποία με γενναιότητα διατύπωνε τις απόψεις της για καίρια πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα», επισημαίνει στην ανάρτησή του ο κ. Χατζηδάκης και συμπληρώνει: «Ήταν τιμή μου που την είχα γνωρίσει και ακόμα μεγαλύτερη τιμή ότι συνομιλούσαμε πότε πότε ακόμα και τους τελευταίους μήνες. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν, δίχως αμφιβολία, πιο “μεγάλη από τη ζωή”. Γι’ αυτό και θα μείνει αθάνατη στο μυαλό και τις καρδιές μας».
Ν. Ανδρουλάκης: Σπουδαία προσωπικότητα που έτυχε διεθνούς αναγνώρισης
Σε συλλυπητήρια δήλωσή του, ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, τονίζει ότι η Ελλάδα αποχαιρετά με σεβασμό και «υποκλίνεται» στην Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια προσωπικότητα που πέτυχε την παγκόσμια αναγνώριση μέσα από μια κορυφαία ακαδημαϊκή διαδρομή.
«Η Ελλάδα αποχαιρετά με σεβασμό και υποκλίνεται στην Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια σπουδαία προσωπικότητα που έτυχε διεθνούς αναγνώρισης και διέγραψε μια κορυφαία ακαδημαϊκή διαδρομή.
Οι μελέτες της για το Βυζάντιο καθώς και η βαθιά πίστη της ότι η ιστορία είναι εργαλείο αυτογνωσίας και η γλώσσα φορέας μνήμης θα αποτελούν διαχρονικούς φάρους.»
Λ. Μενδώνη: «Αποχαιρετάμε μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας»
Πληροφορούμενη την απώλεια της Ελένης Αρβελέρ, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Με οδύνη και άφατη συγκίνηση πληροφορήθηκα την απώλεια της Ελένης Αρβελέρ μιας μεγάλης Ελληνίδας, στο έργο της οποίας οφείλουμε τη σύνδεση του Βυζαντίου με την Αρχαία και Νεότερη ελληνική ιστορία. Μιας διανοούμενης με καίρια επίδραση στην επιστήμη και στα δημόσια πράγματα. Μιας από τις μεγαλύτερες και ολοκληρωμένες φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο μακρύς και άκρως δημιουργικός βίος της, καθιστά την απώλειά της ακόμα μεγαλύτερη. Σημείο αναφοράς της αποτελούν οι εξέχουσες μελέτες της «Το Βυζάντιο και η θάλασσα» και η «Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Είναι το συγγραφικό της έργο που σε ευρωπαϊκή κλίμακα ανανοηματοδότησε το Βυζάντιο ως τον συνδετικό κρίκο μεταξύ αρχαιότητας και νεοελληνικών χρόνων, συντελώντας ουσιαστικά στην αναζωογόνηση των Βυζαντινών σπουδών στη Δύση.
Στο πρόσωπό της συνυπήρξαν η εμβριθής ιστορικός που άνοιξε νέους δρόμους στην πρόσληψη του Βυζαντινού κόσμου και του πολιτισμού του, η δημόσια διανοούμενη με την καυστική αλλά πάντα απόλυτα δίκαιη παρέμβαση, η κορυφαία δημόσια λειτουργός, που αναδείχθηκε αντιπρύτανης και πρύτανης της Σορβόννης και της Ακαδημίας του Παρισιού και πρόεδρος του Πολιτιστικού Κέντρου Ζορζ Πομπιντού.
Από το 1999, η στενή μου συνεργασία με την Ελένη Αρβελέρ, σε διάφορες θέσεις τις οποίες κατείχε ήταν μία όαση. Ως Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου με την εξαιρετική και ευρεία καλλιέργειά της και με τη στενή της συνεργασία με τον Νίκο Κούρκουλο, έδωσαν στο Εθνικό Θέατρο τη διεθνή αναγνώρισή του.
Οι συζητήσεις μας που αφορούσαν στη διεθνή πολιτιστική παρουσία της Ελλάδος και στην εξωστρέφειά της ήταν δημιουργικές και γόνιμες και πάντα ένα μάθημα για εμένα. Στις δύσκολές μας ώρες στο Υπουργείο Πολιτισμού, στάθηκε πάντα αρωγός και παρούσα.
Θα μας λείψει…
Στην κόρη της, στην εγγονή της, στους πολλούς μαθητές και φίλους της, εδώ και στη Γαλλία, τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια.»
Κ. Πιερρακάκης: Αποτέλεσε την πιο απτή απόδειξη της δύναμης που παράγει η αφοσίωση στη γνώση
Ως «την πιο απτή απόδειξη της δύναμης που παράγει η αφοσίωση στη γνώση» χαρακτήρισε σε ανάρτησή του ο υπουργός Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερακάκης, την Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ.
Αναλυτικά η ανάρτηση του κ. Πιερρακάκη:
«Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ αποτέλεσε την πιο απτή απόδειξη της δύναμης που παράγει η αφοσίωση στη γνώση. Από τον Βύρωνα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και από εκεί στη Σορβόννη, ως καθηγήτρια και, μέσα σε λίγα χρόνια, ως η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του φημισμένου πανεπιστημίου.
Αποστρεφόμενη κάθε τι περιττό, δίνοντας έμφαση στην ουσία και με επιμονή στη λεπτομέρεια, κατέκτησε τις υψηλότερες ακαδημαϊκές κορυφές και κατέστη ισότιμη συνομιλήτρια όλων των προσωπικοτήτων που όρισαν την πορεία της Ελλάδας αλλά και της δεύτερης πατρίδας της, της Γαλλίας.
Αποχαιρετούμε με ευγνωμοσύνη την ακαδημαϊκό που νοηματοδότησε την οικουμενική ταυτότητα του Βυζαντίου, ενσαρκώνοντας ταυτόχρονα την Ελλάδα που ανοίγεται στην Ευρώπη και τον κόσμο με πίστη στις δυνάμεις της.
Στην οικογένειά της απευθύνω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια».
Ν. Δένδιας: Την αποχαιρετάμε με ευγνωμοσύνη
«Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ υπήρξε εμβληματική Ιστορικός, με τεράστιο έργο και διεθνή ακτινοβολία. Με τη γνώση και την αφοσίωσή της, ανέδειξε τη Βυζαντινή Περίοδο και συνέβαλε καθοριστικά στο να φωτιστεί ως αναπόσπαστο και λαμπρό κεφάλαιο της πορείας του Ελληνισμού μέσα στους αιώνες. Την αποχαιρετάμε με ευγνωμοσύνη» ανέφερε ο Νίκος Δένδιας σε ανάρτησή του στο Χ.
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ υπήρξε εμβληματική Ιστορικός, με τεράστιο έργο και διεθνή ακτινοβολία. Με τη γνώση και την αφοσίωσή της, ανέδειξε τη Βυζαντινή Περίοδο και συνέβαλε καθοριστικά στο να φωτιστεί ως αναπόσπαστο και λαμπρό κεφάλαιο της πορείας του Ελληνισμού μέσα στους…
— Nikos Dendias (@NikosDendias) February 16, 2026
Νίκη Κεραμέως: Η Ελλάδα αποχαιρετά μια σπουδαία πνευματική μορφή
«Η Ελλάδα είναι από σήμερα φτωχότερη. Αποχαιρετά μια σπουδαία πνευματική μορφή, την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Μια γυναίκα που δεν περιορίστηκε στα όρια της ακαδημαϊκής διαδρομής της, αλλά μετέτρεψε τη γνώση σε φωτεινό δημόσιο λόγο, στάση ζωής και εθνική ευθύνη. Υπηρέτησε με αφοσίωση την επιστήμη, την παιδεία, τον πολιτισμό και τον ελληνισμό, τιμώντας τη χώρα μας διεθνώς με κύρος, καθαρότητα σκέψης και ακατάβλητη εργατικότητα. Υπήρξε πρωτοπόρος, με διεθνή αναγνώριση και ουσιαστική συμβολή στη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας, αλλά πάνω απ’ όλα υπήρξε μια φωτεινή προσωπικότητα με παρρησία και βαθιά αγάπη για τη μόρφωση».
Αυτό αναφέρει η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, σε ανάρτησή της και σημειώνει ότι το έργο και το ήθος της θα παραμείνουν ζωντανό παράδειγμα για τις επόμενες γενιές, υπενθυμίζοντάς μας ότι η παιδεία δεν είναι πολυτέλεια, αλλά θεμέλιο ελευθερίας και προόδου.
«Κρατώ μια τόσο ζωντανή και πλούσια ανάμνηση από τις εκτενείς μας συζητήσεις, ιδιαίτερα για την παιδεία, την οποία αγαπούσε με πάθος. Είχε την ικανότητα να σε κάνει να σκέφτεσαι πιο βαθιά, να βλέπεις πιο μακριά και να πιστεύεις ότι η Ελλάδα μπορεί να σταθεί ακόμη πιο ψηλά όσο περισσότερο επενδύει στο πνεύμα της. Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους της. Η παρακαταθήκη της θα μας συνοδεύει», επισημαίνει η κ. Κεραμέως.
Η Ελλάδα είναι από σήμερα φτωχότερη. Αποχαιρετά μια σπουδαία πνευματική μορφή, την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Μια γυναίκα που δεν περιορίστηκε στα όρια της ακαδημαϊκής διαδρομής της, αλλά μετέτρεψε τη γνώση σε φωτεινό δημόσιο λόγο, στάση ζωής και εθνική ευθύνη. Υπηρέτησε με αφοσίωση… pic.twitter.com/Ii774YsdNf
— Niki Kerameus (@nkerameus) February 16, 2026
Σ. Ζαχαράκη: Το έργο, η σκέψη και το ήθος της, σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές
Για «δυσαναπλήρωτο κενό στην ιστορική έρευνα και στον δημόσιο λόγο» κάνει λόγο η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, με αφορμή τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ.
Σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η κα Ζαχαράκη αναφέρει ότι η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, «ως πανεπιστημιακή δασκάλα, ως πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη και ως ενεργή διανοούμενη, τίμησε την επιστήμη, τη χώρα και τη γλώσσα μας, συνδυάζοντας αυστηρή επιστημονικότητα με βαθύ πατριωτισμό και αίσθημα δημόσιας ευθύνης».
Ακολουθεί ολόκληρη η ανάρτηση της υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφίας Ζαχαράκη, με αφορμή τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ:
«H Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ υπήρξε εμβληματική βυζαντινολόγος, διακεκριμένη ακαδημαϊκός και μια από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές της μεταπολεμικής Ελλάδας. Με το έργο και τη δημόσια παρουσία της συνέβαλε καθοριστικά στη διεθνή κατανόηση του Βυζαντίου, της ιστορικής συνέχειας του ελληνικού πολιτισμού και της θέσης του στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χώρο.
Ως πανεπιστημιακή δασκάλα, ως πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη και ως ενεργή διανοούμενη, τίμησε την επιστήμη, τη χώρα και τη γλώσσα μας, συνδυάζοντας αυστηρή επιστημονικότητα με βαθύ πατριωτισμό και αίσθημα δημόσιας ευθύνης. Η φωνή της υπήρξε σταθερά νηφάλια, ουσιαστική και προσανατολισμένη στη γνώση, τη μνήμη και τη δημοκρατική παιδεία.
Η απώλειά της αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό στην ιστορική έρευνα και στον δημόσιο λόγο. Το έργο, η σκέψη και το ήθος της θα συνεχίσουν να αποτελούν σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές».
ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ: «Μια πρωτοπόρος που υπερασπίστηκε τη σημασία της ιστορικής γνώσης»
Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία εκφράζει τη θλίψη του για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, μιας σημαντικής προσωπικότητας της ιστορικής έρευνας και της πανεπιστημιακής ζωής με διεθνές κύρος.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε πρωτοπόρος βυζαντινολόγος και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης. Με το έργο και τη δημόσια παρουσία της υπερασπίστηκε τη σημασία της ιστορικής γνώσης, της παιδείας και της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας.
Στην οικογένεια, τους οικείους, τους συνεργάτες και τους μαθητές της εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια.
Π. Μαρινάκης: «Σπουδαία πνευματική μορφή με διεθνές κύρος και διαχρονική προσφορά»
Με μια συγκινητική δήλωση, ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, αποχαιρέτησε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, εξαίροντας την ανυπολόγιστη προσφορά της στα γράμματα και την παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα.
Συγκεκριμένα, ο κ. Μαρινάκης ανέφερε:
«Η Ελλάδα αποχαιρετά με βαθιά συγκίνηση την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια σπουδαία πνευματική μορφή με διεθνές κύρος και διαχρονική προσφορά. Η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία του Πανεπιστημίου της Σορβόννης άνοιξε δρόμους, όχι μόνο για τις γυναίκες στην ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και για την ίδια την ελληνική επιστημονική παρουσία στο εξωτερικό.
Με το έργο και τον λόγο της προέβαλε τον ελληνικό πολιτισμό πέρα από σύνορα. Υπήρξε πρέσβειρα γνώσης και ήθους, παραμένοντας πάντοτε ενεργή.
Η απώλειά της αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Ωστόσο, η παρακαταθήκη της, επιστημονική και ηθική, θα αποτελεί φάρο έμπνευσης για τις επόμενες γενιές.
Π. Παυλόπουλος: Δυσαναπλήρωτο το κενό που αφήνει η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Για δυσαναπλήρωτο κενό που αφήνει η απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ κάνει λόγο ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκοπής Παυλόπουλος. Ειδικότερα στη δήλωση του ο κ. Παυλοπουλος αναφέρει:
« Ο θάνατος της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ μεταξύ άλλων καταγράφει και τις διαστάσεις του δυσαναπλήρωτου κενού που αφήνει η απώλειά της στο πεδίο της εν γένει ευρωπαϊκής διανόησης, ιδίως σε ό,τι αφορά την έρευνα γύρω από την ανεξάντλητη διαχρονική πολιτισμική παρακαταθήκη της Ελλάδας κατ’ εξοχήν στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό μέσω του Αρχαίου Ελληνικού και του Βυζαντινού Πολιτισμού.
Αιωνία η Μνήμη της».
Ν. Παπανδρέου: Η ελληνική και ευρωπαϊκή διανόηση έχασαν μια σπουδαία γυναίκα των γραμμάτων
«Η ελληνική και ευρωπαϊκή διανόηση έχασαν σήμερα μια σπουδαία Ελληνίδα, μια σπουδαία γυναίκα των γραμμάτων» τονίζει ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Παπανδρέου σε μήνυμα του για την Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ .«Ο θάνατος της, αναφέρει, γεμίζει με θλίψη τον κόσμο των γραμμάτων που με τόσο ζήλο και αφοσίωση υπηρέτησε όλα της τα χρόνια.Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της»
Γ. Παπανδρέου: «Φωνή δυνατή, αδέσμευτη. Διαδρομή πλούσια, φωτεινή»
«Πνεύμα ατίθασο, ελεύθερο. Φωνή δυνατή, αδέσμευτη. Διαδρομή πλούσια, φωτεινή», αναφέρει ο Γιώργος Παπανδρέου σε δήλωση του για τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη‑Αρβελέρ, εκφράζοντας θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της.
Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρει ότι είχε τη χαρά και την τιμή να τη γνωρίσει, «όταν μας έκανε όλους περήφανους αναλαμβάνοντας την πρυτανεία της Ακαδημίας των Παρισίων». Και τονίζει ο κ. Παπανδρέου: «Είναι λίγα μόνο από όσα χαρακτήριζαν την Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ, τη σπουδαία Ελληνίδα που διέγραψε μια ζηλευτή πορεία στους δρόμους της γνώσης και της αναζήτησης ενός καλύτερου μέλλοντος για την ανθρωπότητα. Κατανοώντας όσο λίγοι τη σημασία της παιδείας και του πολιτισμού για την οικοδόμηση ενός μέλλοντος αντάξιου των μεγάλων κατακτήσεων του ανθρώπινου πνεύματος, αφιερώθηκε στη διαμόρφωση νέων επιστημόνων με υψηλό δημοκρατικό φρόνημα. Η έμπνευσή της αντλούνταν πάντοτε από τις φιλοσοφικές αναζητήσεις των αρχαίων Ελλήνων γύρω από τη δίκαιη κοινωνία και την ανθρώπινη ευδαιμονία».
Ο κ. Παπανδρέου σημειώνει ότι «η απώλειά της μας κληροδοτεί μια μεγάλη ευθύνη: να δημιουργήσουμε μια Ευρώπη φωτεινό παράδειγμα για ολόκληρο τον κόσμο, όπου τον πρώτο λόγο θα έχουν οι ίδιες οι Ευρωπαίες και οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι».
