Όταν πρόκειται για την αναπαραγωγή, η γυναικεία βιολογία συχνά περιγράφεται με όρους «ρολογιού που χτυπά». Οι γυναίκες γεννιούνται με το μεγαλύτερο μέρος των ωαρίων που θα έχουν σε όλη τους τη ζωή, πράγμα που σημαίνει ότι η ηλικία μιας γυναίκας είναι συνήθως η ίδια με την ηλικία των ωαρίων της. Επομένως, οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες παράγουν και «γηραιότερα» ωάρια. Ωστόσο, η ανδρική αναπαραγωγή λειτουργεί διαφορετικά. Το σπέρμα παράγεται συνεχώς από την εφηβεία και μετά και μπορεί να αποθηκεύεται στο αναπαραγωγικό σύστημα πριν από την εκσπερμάτιση. Αυτό σημαίνει ότι η ηλικία ενός άνδρα δεν είναι απαραίτητα ίδια με την ηλικία του σπέρματός του.
Τι συμβαίνει λοιπόν στο σπέρμα όσο αυτό περιμένει;
Οι άνδρες που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν συχνά συμβουλεύονται να απέχουν από τη σεξουαλική δραστηριότητα για αρκετές ημέρες, ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των σπερματοζωαρίων τους. Είναι αλήθεια ότι η αποχή αυξάνει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων. Ωστόσο, ο όγκος της εκσπερμάτισης δεν είναι ο μόνος παράγοντας που καθορίζει τη γονιμότητα. Μια νέα μελέτη δείχνει ότι στους άνδρες, όπως και σε άλλα αρσενικά ζώα, το σπέρμα που παραμένει αποθηκευμένο κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής αποχής στην πραγματικότητα «γερνά» και η ποιότητά του επιδεινώνεται.
Γνωρίζουμε ήδη ότι η ανδρική γονιμότητα μειώνεται με την ηλικία. Αυτό που παρέμενε ασαφές είναι το κατά πόσο ο χρόνος που το σπέρμα παραμένει αποθηκευμένο συμβάλλει σε αυτήν τη μείωση.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ιδιαίτερα επίκαιρη. Η σεξουαλική δραστηριότητα φαίνεται να μειώνεται, ειδικά μεταξύ των νέων. Αυτό, σε συνδυασμό με την παγκόσμια τάση τα ζευγάρια να τεκνοποιούν σε μεγαλύτερες ηλικίες, μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τη μείωση της γονιμότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας συλλέχθηκαν δεδομένα από 115 δημοσιευμένες μελέτες που περιλάμβαναν σχεδόν 55.000 άνδρες και διαπιστώθηκε ότι όταν οι άνδρες απείχαν από την εκσπερμάτιση, η υγεία του σπέρματός τους μειωνόταν σημαντικά. Η κινητικότητα των σπερματοζωαρίων και η βιωσιμότητά τους μειώνονταν, ενώ το DNA των σπερματοζωαρίων παρουσίαζε περισσότερες βλάβες.
Οι βασικοί λόγοι για το παραπάνω είναι δύο. Ο πρώτος είναι το οξειδωτικό στρες, μια μορφή βιολογικής «σκουριάς» που συσσωρεύεται στο σπέρμα και μπορεί να το βλάψει σωματικά. Ο δεύτερος είναι η ενεργειακή εξάντληση. Σε αντίθεση με τα περισσότερα κύτταρα, τα σπερματοζωάρια είναι ιδιαίτερα ενεργά και έχουν περιορισμένη ικανότητα να αναπληρώνουν τα ενεργειακά τους αποθέματα. Όταν αποθηκεύονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, απλώς «μένουν από καύσιμα».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά την αποφυγή εκσπερμάτισης για δύο έως επτά ημέρες πριν από τη λήψη δείγματος σπέρματος για ανάλυση, θεραπείες γονιμότητας ή διαδικασίες όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF). Ωστόσο, τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι ακόμα και συντομότερα διαστήματα μπορεί να είναι προτιμότερα, εάν στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας του δείγματος.
Σύμφωνα με μια πρόσφατη ανακάλυψη, η εκσπερμάτιση εντός 48 ωρών πριν από τη λήψη δείγματος βελτιώνει τα αποτελέσματα της εξωσωματικής γονιμοποίησης σε σύγκριση με μεγαλύτερες περιόδους αποχής.
Το σπέρμα δεν αλλοιώνεται μόνο μέσα στο ανδρικό σώμα. Μπορεί επίσης να αλλοιωθεί μετά τη σύζευξη, όταν αποθηκεύεται μέσα στο γυναικείο σώμα, όπου παραμένει ζωντανό μόνο για λίγες ημέρες. Ωστόσο, σε άλλα ζώα, όπως οι βασίλισσες μυρμηγκιών, οι μέλισσες και οι νυχτερίδες, το σπέρμα μπορεί να αποθηκεύεται για πολλούς μήνες ή ακόμη και χρόνια πριν γονιμοποιηθούν τα ωάρια.
Έπειτα από ανάλυση δεδομένων από 56 μελέτες που κάλυπταν 30 διαφορετικά είδη ζώων, συμπεριλαμβανομένων πτηνών και μελισσών, ερπετών και άλλων θηλαστικών, διαπιστώθηκε ότι η ποιότητα του σπέρματος μειωνόταν κατά την αποθήκευση.
Ενδιαφέρον είναι ότι το σπέρμα αλλοιωνόταν με πιο αργό ρυθμό μέσα στο γυναικείο σώμα απ’ ό,τι στο ανδρικό. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι τα θηλυκά σε αρκετά είδη έχουν εξελίξει εξειδικευμένα όργανα που εκκρίνουν αντιοξειδωτικά, ουσίες που θρέφουν και προστατεύουν το σπέρμα που αποθηκεύεται, επεκτείνοντας ουσιαστικά την διάρκεια ζωής του.
Είτε πρόκειται για ποντίκια είτε για ανθρώπους, το σπέρμα, όπως και τα ωάρια, έχει μια «ημερομηνία λήξης». Όταν αποθηκεύεται για πολύ καιρό πριν από τη γονιμοποίηση, η ποιότητά του υποβαθμίζεται.
Τα ευρήματα δείχνουν μια απλή, αλλά δυνητικά ισχυρή παρέμβαση. Πολλά προβλήματα γονιμότητας οφείλονται σε παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, όπως περιβαλλοντικές τοξίνες, στρες και γενετικοί παράγοντες. Όμως, η διάρκεια αποθήκευσης του σπέρματος είναι κάτι που μπορεί να τροποποιηθεί. Η χρήση φρέσκου σπέρματος για γονιμοποίηση θα μπορούσε, επομένως, να προσφέρει μια ουσιαστική ενίσχυση στα αποτελέσματα γονιμότητας, βελτιώνοντας την ποιότητα του σπέρματος.
Πηγή: The Conversation
