Τι είναι ο στασιμοπληθωρισμός και γιατί τον φοβάται η Ευρώπη

Ο στασιμοπληθωρισμός επιστρέφει στην ατζέντα, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πληθωρισμό που επιμένει, ανάπτυξη που αρχίζει να χάνει τη δυναμική της και ενεργειακό κόστος που εξακολουθεί να λειτουργεί ως βασική πηγή πίεσης.

Το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού δεν είναι απλώς ένας υψηλός πληθωρισμός ούτε μία συνηθισμένη επιβράδυνση της οικονομίας. Είναι ο συνδυασμός των δύο, δηλαδή μία κατάσταση στην οποία οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται, ενώ η οικονομική δραστηριότητα δεν ανεβαίνει με τον ίδιο ρυθμό ή κινδυνεύει να καθηλωθεί. Γι’ αυτό θεωρείται από τα πιο δύσκολα σενάρια στην οικονομία, καθώς τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη μείωση του πληθωρισμού μπορεί να πιέσουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη.

Γιατί είναι δύσκολη η αντιμετώπιση

Το πρόβλημα με τον στασιμοπληθωρισμό είναι ότι περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης. Όταν ο πληθωρισμός ανεβαίνει, η κλασική απάντηση της νομισματικής πολιτικής είναι τα υψηλότερα επιτόκια ή η διατήρησή τους σε περιοριστικά επίπεδα. Αυτό όμως αυξάνει το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κράτη, άρα μπορεί να επιβαρύνει την κατανάλωση, τις επενδύσεις και τελικά την ανάπτυξη.

Από την άλλη πλευρά, όταν η οικονομία επιβραδύνεται, οι κυβερνήσεις συνήθως πιέζονται να στηρίξουν εισοδήματα και επιχειρήσεις με δημοσιονομικά μέτρα. Αν όμως η στήριξη είναι γενικευμένη και όχι στοχευμένη, μπορεί να τροφοδοτήσει πρόσθετη ζήτηση και να δυσκολέψει την αποκλιμάκωση των τιμών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στην Ευρώπη η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από μέτρα που δεν θα έρχονται σε αντίθεση με τη νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Στη συνέντευξή του, ο Κυριάκος Πιερρακάκης περιέγραψε τρεις ταυτόχρονους στόχους. Πρώτον, τη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών, και όχι οριζοντίως. Δεύτερον, τη δημοσιονομική σύνεση, καθώς η κατάσταση των δημόσιων οικονομικών είναι πιο απαιτητική σε σχέση με την περίοδο της ενεργειακής κρίσης του 2022. Τρίτον, τη σύνδεση των άμεσων παρεμβάσεων με μακροπρόθεσμες επενδύσεις, κυρίως στην ενέργεια.

Η ενέργεια στο κέντρο της συζήτησης

Η ενέργεια είναι το πιο κρίσιμο πεδίο, επειδή επηρεάζει ταυτόχρονα τον πληθωρισμό, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Όταν οι τιμές της ενέργειας ανεβαίνουν, δεν αυξάνονται μόνο οι λογαριασμοί ρεύματος, αλλά αυξάνεται και το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και λειτουργίας για μεγάλο μέρος της οικονομίας, με αποτέλεσμα οι πιέσεις να περνούν σταδιακά και σε άλλα αγαθά και υπηρεσίες.

Γι’ αυτό η γραμμή που διαμορφώνεται στην ευρωπαϊκή συζήτηση μετακινείται από τις οριζόντιες επιδοτήσεις προς τις επενδύσεις στις ενεργειακές υποδομές, συνδέοντας τις ενεργειακές επενδύσεις με την οικονομική ανεξαρτησία της Ευρώπης, κατά τρόπο αντίστοιχο με τον οποίο οι αμυντικές δαπάνες συνδέονται με την ασφάλεια της ηπείρου.

Το μεγαλύτερο επίδικο είναι εάν και πώς θα δοθεί πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για επενδύσεις στην ενέργεια. Η θέση που κυριαρχεί είναι να διευκολυνθούν έργα ενεργειακών υποδομών χωρίς να ανοίξει ανεξέλεγκτα η «πόρτα» για νέες δαπάνες που θα επιβαρύνουν τα ελλείμματα και το χρέος των κρατών-μελών.

Το ανοιχτό μέτωπο του κοινού δανεισμού

Στο τραπέζι βρίσκεται και η ευρύτερη συζήτηση για κοινά ευρωπαϊκά έργα και πιθανή κοινή χρηματοδότηση. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει ταχθεί υπέρ του κοινού δανεισμού για κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες, ωστόσο μεταξύ των κρατών μελών δεν υπάρχει ενιαία γραμμή.

Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα σε ύφεση, ούτε έχει μπει επισήμως σε καθεστώς στασιμοπληθωρισμού αλλά τα «καμπανάκια» έχουν σημασία, επειδή έρχονται σε μία περίοδο κατά την οποία οι προβλέψεις για την ανάπτυξη αναθεωρούνται προς τα κάτω και οι εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό προς τα πάνω. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επόμενες ευρωπαϊκές αποφάσεις για τα μέτρα που θα αναληφθούν, θα κρίνουν πολλά.