Στις γιορτές, πολλοί από εμάς δεν διστάζουμε να απολαύσουμε πλούσια γεύματα, από τα οποία δεν λείπει τίποτα, από ζουμερές γαλοπούλες μέχρι γλυκά και σοκολάτες. Οι επιστήμονες εξηγούν πώς ο οργανισμός αντιδρά σε ένα μεγάλο χριστουγεννιάτικο γεύμα και τι συνέπειες μπορεί να έχει η υπερκατανάλωση τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.
Όταν τρώμε, διάφορα σήματα σε όλο το σώμα συνεργάζονται για να ενημερώσουν τον εγκέφαλό μας ότι είμαστε χορτάτοι, συμπεριλαμβανομένων των ορμονών που εκκρίνονται από το έντερο και των μεταβολιτών.
Αυτές οι ορμόνες στέλνουν επίσης σήματα για την απελευθέρωση ινσουλίνης από το πάγκρεας, προκειμένου να ελεγχθεί το σάκχαρο στο αίμα. Όλη αυτή η διαδικασία ονομάζεται «καταρράκτης κορεσμού».
«Αυτά τα σήματα προέρχονται από διαφορετικά μέρη του εντέρου και λειτουργούν σε ελαφρώς διαφορετικά χρονικά πλαίσια», λέει ο Tony Goldstone, κλινικός αναπληρωτής καθηγητής στο Imperial College του Λονδίνου και ενδοκρινολόγος.
Αυτός ο καταρράκτης ορμονών, που εκκρίνονται από το έντερο και το πάγκρεας και στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο, μπορεί επίσης να σχετίζεται με την αίσθηση υπνηλίας που νιώθουμε μετά από ένα μεγάλο γεύμα (που ονομάζεται «μεταγευματική υπνηλία»). Αλλά οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από αυτή την υπνηλία δεν είναι ακόμη καλά κατανοητοί, λέει ο Aaron Hengist, μεταδιδακτορικός επισκέπτης στο National Institutes of Health στις ΗΠΑ.
Αυτή η αίσθηση – γνωστή και ως «food coma» – οφείλεται κυρίως στη μεταφορά αίματος μακριά από τον εγκέφαλο προς το στομάχι. Αλλά η έρευνα δείχνει ότι η ροή του αίματος δεν μειώνεται πραγματικά μετά από ένα μεγάλο γεύμα.
Είναι επιβλαβές να τρώμε υπερβολικά;
Το να τρώμε υπερβολικά περιστασιακά έχει εκπληκτικά μικρό αντίκτυπο στον μεταβολισμό μας, λέει ο Hengist.
Το 2020, δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μελέτης που εξέτασε τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι τρώνε πέρα από το επίπεδο άνετης πληρότητας και όταν τρώνε μέχρι το σημείο να νιώθουν ότι θα… σκάσουν.
Δεκατέσσερις υγιείς άνδρες εθελοντικά έφαγαν μεγάλη ποσότητα πίτσας σε μια συνεδρία. Σε μια επίσκεψη τους ζητήθηκε να φάνε μέχρι να είναι άνετα χορτάτοι, και σε μια άλλη επίσκεψη όσο περισσότερο μπορούσαν. Στη δεύτερη περίπτωση έφαγαν διπλάσια ποσότητα πίτσας.
Μετρήθηκαν οι ορμόνες τους, η όρεξη, η διάθεση και οι μεταβολικές αντιδράσεις τους για τέσσερις ώρες μετά τα γεύματα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα δεν ήταν υψηλότερα από ό,τι μετά από ένα κανονικό γεύμα, ούτε και η ποσότητα λίπους στο αίμα.
«Μας εξέπληξε ότι, παρά τη διπλή πρόσληψη ενέργειας, το σώμα ρύθμιζε εξαιρετικά καλά το σάκχαρο στο αίμα», λέει ο Hengist. «Διαπιστώσαμε ότι το σώμα εργαζόταν σκληρά για να το κάνει αυτό, εκκρίνοντας περισσότερη ινσουλίνη και διάφορες εντερικές ορμόνες που βοηθούν στην απελευθέρωση ινσουλίνης και στέλνουν σήματα ότι είμαστε χορτάτοι».
Αν και η μελέτη αφορά μόνο νέους υγιείς άνδρες, δείχνει ότι μια μεμονωμένη υπερβολή δεν είναι τόσο επιβλαβής όσο θα περίμενε κανείς.
Ωστόσο, δεδομένου ότι η μελέτη διεξήχθη μόνο σε νέους υγιείς άνδρες, η έρευνα δεν μπορεί να επεκταθεί στον γενικό πληθυσμό, λέει ο Hengist.
Πότε επιβαρύνεται το σώμα;
Ενώ μια συνεδρία με πολύ φαγητό μπορεί να μην είναι άμεσα επιβλαβής, έρευνες δείχνουν ότι πολλαπλές ώρες ή μια ολόκληρη μέρα υπερφαγίας μπορούν να αρχίσουν να διαταράσσουν τον μεταβολισμό και να επιβαρύνουν το σώμα, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται και ο εγκέφαλος.
Το 2021, μια μελέτη που εξέτασε την υπερφαγία για παρατεταμένη περίοδο έδειξε διαφορετικά αποτελέσματα από τη μελέτη με την πίτσα του Hengist. Η μελέτη, με τίτλο «The Tailgate Study», πήρε το όνομά της από την αμερικανική παράδοση των πάρτι πριν από αθλητικά γεγονότα, όπου οι άνθρωποι τρώνε και πίνουν πολύ.
Οι ερευνητές έδωσαν σε 18 υπέρβαρους αλλά υγιείς άνδρες αλκοολούχα ποτά και τρόφιμα πλούσια σε λίπος και ζάχαρη, όπως μπέργκερ, πατάτες τηγανητές και κέικ, για κατανάλωση μέσα σε μια απόγευμα. Οι συμμετέχοντες κατανάλωσαν κατά μέσο όρο 5.087 θερμίδες σε πέντε ώρες. Οι εξετάσεις αίματος και η αξονική τομογραφία ήπατος έδειξαν αυξημένο λίπος στο ήπαρ.
Η έρευνα δείχνει ότι η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, η οποία μπορεί να προκληθεί από μια διατροφή πλούσια σε λίπος και ζάχαρη μακροπρόθεσμα, μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη παροχή οξυγόνου στον εγκέφαλο και φλεγμονή, αυξάνοντας τον κίνδυνο εγκεφαλικών παθήσεων με την πάροδο του χρόνου.
«Η μελέτη Tailgate δείχνει ότι η υπερβολική κατανάλωση φαγητού και αλκοόλ για πολλές ώρες ασκεί πολύ μεγάλη πίεση στο σώμα», λέει ο Hengist.
Έχει σημασία τι τρώμε;
Μελέτες σε ποντίκια δείχνουν ότι μια διατροφή πλούσια σε θερμίδες μακροπρόθεσμα μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη και τη μάθηση. Στους ανθρώπους, οι έρευνες είναι λιγότερες, λέει η Stephanie Kullmann από το Πανεπιστήμιο του Tübingen στη Γερμανία.
Μια μελέτη, ωστόσο, δίνει κάποια εικόνα για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν υπερκαταναλώνουμε τροφές πλούσιες σε ζάχαρη και λιπαρά. Δεν περιορίστηκε σε ένα γεύμα, αλλά διήρκεσε πέντε ημέρες. Ωστόσο, τα ευρήματά της θα μπορούσαν ενδεχομένως να εφαρμοστούν σε μικρότερο βαθμό σε μικρότερες περιόδους υπερφαγίας, σύμφωνα με την Kullmann.
Δεκαοκτώ υγιείς άνδρες ακολούθησαν μια διατροφή υψηλών θερμίδων για πέντε ημέρες, με πολύ επεξεργασμένα σνακ πλούσια σε λίπος και ζάχαρη (περίπου 1.200 θερμίδες περισσότερες ανά ημέρα). Οι 11 άνδρες στην ομάδα ελέγχου δεν άλλαξαν τη διατροφή τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υψηλή θερμιδική πρόσληψη επηρέασε τον τρόπο που ο εγκέφαλος ανταποκρινόταν στην ινσουλίνη, επηρεάζοντας την αντίδραση σε οπτικά ερεθίσματα τροφίμων και τη μνήμη. Ένας εγκέφαλος ανθεκτικός στην ινσουλίνη δεν μειώνει σωστά την όρεξη και την πρόσληψη τροφής, δηλαδή τα σήματα που λένε «σταμάτα να τρως όταν χόρτασες».
«Ένα σημαντικό εύρημα ήταν ότι ο εγκέφαλος αλλάζει πριν το σώμα», λέει η Kullmann. «Οι συμμετέχοντες είχαν το ίδιο βάρος, αλλά οι εγκεφαλικές τους λειτουργίες ήταν παρόμοιες με αυτές ατόμων που ήταν υπέρβαρα για χρόνια».
Έρευνες δείχνουν ότι σε άτομα που πάσχουν από παχυσαρκία, ο υποθάλαμος και τα συστήματα ανταμοιβής του εγκεφάλου – τα οποία βοηθούν στη ρύθμιση της πρόσληψης τροφής – μπορεί να διαταραχθούν.
Στους συμμετέχοντες στη μελέτη του Kullmann ζητήθηκε να επιστρέψουν στην κανονική τους διατροφή μετά τις πέντε ημέρες, αλλά μία εβδομάδα αργότερα, περαιτέρω δοκιμές έδειξαν ότι η μνήμη και τα γνωστικά μέρη του εγκεφάλου τους εξακολουθούσαν να είναι λιγότερο ευαίσθητα από ό,τι πριν ξεκινήσουν τη δίαιτα με τις υψηλότερες θερμίδες.
Μπορούμε τελικά να απολαύσουμε το χριστουγεννιάτικο γεύμα;
Είναι σαφές ότι οι παρατεταμένες περίοδοι κατανάλωσης φαγητού – ειδικά τροφίμων πλούσιων σε ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά – δεν είναι καλές για τον εγκέφαλο. Ενώ υπάρχουν λιγότερες μελέτες που εξετάζουν τις επιπτώσεις ενός μεμονωμένου γεύματος στο σώμα μας, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι δεν είναι επιβλαβές για τον εγκέφαλό μας.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι ένα μοναδικό παρασπονδία δεν είναι τόσο επιβλαβής όσο θα περίμενε κανείς, οπότε απολαύστε το χριστουγεννιάτικο δείπνο σας», λέει ο Hengist.
Ωστόσο, προσθέτει ότι περισσότερες ημέρες υπερφαγίας μπορεί να επιβαρύνουν το σώμα. Ακόμα και πέντε ημέρες μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στον εγκέφαλο, σύμφωνα με την έρευνα της Kullmann.
ΠΗΓΗ: BBC
