Η εικόνα μιας ηπείρου που διαλύεται θυμίζει συχνά σενάρια κινηματογραφικής Αποκάλυψης, ωστόσο, στην πραγματικότητα η Αφρική όντως χωρίζεται σταδιακά στα δύο, αλλά με έναν ρυθμό τόσο αργό που θα χρειαστούν εκατομμύρια χρόνια για να αλλάξει ο χάρτης του πλανήτη.
Στο επίκεντρο αυτής της γεωλογικής διαδικασίας βρίσκεται η απομονωμένη περιοχή Afar Region στη βόρεια Αιθιοπία, όπου συναντώνται τρία μεγάλα τεκτονικά ρήγματα. Εκεί, οι τεκτονικές πλάκες απομακρύνονται σταδιακά μεταξύ τους και το φαινόμενο αυτό οι επιστήμονες τ’ ονομάζουν ηπειρωτικό ρήγμα (continental rifting). Αν η διαδικασία ολοκληρωθεί, θα μπορούσε στο πολύ μακρινό μέλλον να δημιουργηθεί ένας νέος ωκεανός.
Η περιοχή Αφάρ αποτελεί ένα από τα πιο αφιλόξενα μέρη του πλανήτη, με θερμοκρασίες που το καλοκαίρι ξεπερνούν τους 50 βαθμούς Κελσίου. Στην Danakil Depression βρίσκεται και το ηφαίστειο Erta Ale, γνωστό για τη μόνιμη λίμνη λάβας του και συχνά αποκαλούμενο «πύλη προς την κόλαση».
Για τους επιστήμονες, όμως, η περιοχή αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο. Εκεί συναντώνται τρεις μεγάλες τεκτονικές ζώνες: το Main Ethiopian Rift, το Gulf of Aden Rift και το Red Sea Rift. Καθώς οι πλάκες απομακρύνονται, υλικό από τον μανδύα της Γης ανεβαίνει προς την επιφάνεια, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την γέννηση ενός νέου ωκεάνιου πυθμένα.
Η ηφαιστειολόγος Emma Watts, που συμμετείχε σε ερευνητική ομάδα για τη μελέτη της περιοχής στο University of Southampton, επισημαίνει ότι η διαδικασία είναι εξαιρετικά αργή και συχνά παρερμηνεύεται.
«Πολλοί άνθρωποι βλέπουν τίτλους ότι η Αφρική “σπάει στα δύο” και νομίζουν ότι πρόκειται για κάτι άμεσο. Στην πραγματικότητα η διαδικασία είναι πολύ αργή», εξηγεί.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα ρήγματα της Ερυθρά Θάλασσας και του Gulf of Aden απομακρύνονται περίπου 15 χιλιοστά τον χρόνο, δηλαδή περίπου με τον μισό ρυθμό που μεγαλώνουν τα ανθρώπινα νύχια. Το κύριο αιθιοπικό ρήγμα κινείται ακόμη πιο αργά, περίπου 5 χιλιοστά ετησίως.
Πρόσφατη έρευνα αποκάλυψε επίσης ότι κάτω από την περιοχή Αφάρ υπάρχει ένα βαθύ γεωλογικό “plume”, μια ανοδική στήλη θερμού υλικού από τον μανδύα της Γης, η οποία φαίνεται να πάλλεται με έναν ρυθμό που οι επιστήμονες παρομοιάζουν με «καρδιακό παλμό». Η συμπεριφορά του, σύμφωνα με τους ερευνητές, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ανοίγουν τα τρία ρήγματα.
Πέρα όμως από τη γεωλογία, η περιοχή αποτελεί και σημαντικό πεδίο έρευνας για την ανθρώπινη εξέλιξη. Τα στρώματα ιζημάτων που αποκαλύπτονται καθώς οι πλάκες απομακρύνονται φέρνουν στο φως απολιθώματα εκατομμυρίων ετών.
Πρόσφατη μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Nature αποκάλυψε ένα απολίθωμα ηλικίας περίπου 2,6 εκατομμυρίων ετών ενός εξαφανισμένου συγγενή του ανθρώπου, του Paranthropus. Το εύρημα, που εντοπίστηκε περίπου 1.000 χιλιόμετρα βορειότερα από προηγούμενες ανακαλύψεις του ίδιου είδους, υποδηλώνει ότι το είδος ήταν πολύ πιο διαδεδομένο και προσαρμοστικό από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες.
Παράλληλα, νέα απολιθώματα δοντιών από διαφορετικά είδη πρώιμων ανθρωπίνων προγόνων που βρέθηκαν στην περιοχή δείχνουν ότι πολλοί πρόγονοι του ανθρώπου συνυπήρχαν στην ίδια γεωγραφική περιοχή πριν από περίπου 2,6 έως 2,8 εκατομμύρια χρόνια.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι οι ανακαλύψεις στην περιοχή Αφάρ θα συνεχιστούν για πολλά ακόμη χρόνια. Παρά το ακραίο περιβάλλον, το γεωλογικό αυτό «παράθυρο» στη δημιουργία νέων ωκεανών και στην ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης παραμένει ένα από τα πιο πολύτιμα φυσικά εργαστήρια του πλανήτη.
Πηγή CNN
