Με ανταλλαγή μηνυμάτων και προσεκτικές κινήσεις και από τις δύο πλευρές κορυφώνεται η προετοιμασία για την πολυαναμενόμενη συνάντηση κορυφής Ελλάδας–Τουρκίας και τη σύγκληση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα, στις 11 Φεβρουαρίου.
Η επανεκκίνηση του ελληνοτουρκικού διαλόγου πραγματοποιείται σε ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον, όπου οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η νέα αμερικανική πολιτική δημιουργούν νέα δεδομένα. Η ημερομηνία της συνάντησης των Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοινώθηκε μόλις την περασμένη Πέμπτη, καθώς μέχρι τελευταία στιγμή υπήρχε ανησυχία για πιθανή εμπλοκή λόγω διεθνών εξελίξεων, κυρίως γύρω από το Ιράν και τις διαπραγματεύσεις για το Ουκρανικό.
Κανείς δεν επιθυμούσε επανάληψη του σκηνικού του περασμένου Σεπτεμβρίου, όταν η προγραμματισμένη συνάντηση των δύο ηγετών στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ματαιώθηκε την τελευταία στιγμή.
Πρώτη συνάντηση μετά από 17 μήνες
Η επικείμενη σύνοδος θα είναι η πρώτη απευθείας συνάντηση των δύο ηγετών μετά τις 24 Σεπτεμβρίου 2024, όταν είχαν συναντηθεί στη Νέα Υόρκη. Το 2023 και το 2024 είχε διαμορφωθεί μια σχετική κανονικότητα επαφών, με συναντήσεις στο Βίλνιους, στην Ουάσινγκτον και στην Αθήνα, όπου είχε υπογραφεί η «Διακήρυξη των Αθηνών».
Ωστόσο, η τρέχουσα συνάντηση έρχεται ύστερα από μεγάλο διάστημα χωρίς ουσιαστική πρόοδο, αλλά και εν μέσω σημαντικών διεθνών ανακατατάξεων.
Νέο γεωπολιτικό περιβάλλον
Οι συνομιλίες στην Άγκυρα θα διεξαχθούν σε ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο από εκείνο των προηγούμενων ετών. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι εξελίξεις στη Γάζα και η αναζήτηση νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας επηρεάζουν άμεσα τις ισορροπίες.
Η Τουρκία επιδιώκει έναν αναβαθμισμένο περιφερειακό ρόλο με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, προσπαθώντας να αντλήσει οφέλη τόσο από τις σχέσεις με την Ε.Ε. όσο και από τη συμμαχία με τις ΗΠΑ, χωρίς να δεσμεύεται πλήρως από καμία πλευρά.
Έμπειροι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι ενώ η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει σταθερό προσανατολισμό προς την Ανατολή, η Άγκυρα κινείται πλέον πολυκατευθυντικά, γεγονός που καθιστά τα Ελληνοτουρκικά μία από τις πολλές, αλλά όχι κατ’ ανάγκη βασικές της προτεραιότητες.
Η γραμμή των «ήρεμων νερών»
Η Αθήνα προσέρχεται στη συνάντηση με ρεαλιστικές προσδοκίες. Στόχος είναι η διατήρηση της αποκλιμάκωσης και η συνέχιση της συνεργασίας στη λεγόμενη θετική ατζέντα, χωρίς αυταπάτες για θεαματικές εξελίξεις.
Τις τελευταίες εβδομάδες η ελληνική κυβέρνηση έχει φροντίσει να οριοθετήσει δημόσια το πλαίσιο του διαλόγου, τονίζοντας ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στο Διεθνές Δίκαιο και στην υπεράσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Η τουρκική πλευρά, από την άλλη, εξακολουθεί να αμφισβητεί έμπρακτα ελληνικές θέσεις, όπως φάνηκε από πρόσφατες δηλώσεις του τουρκικού υπουργείου Άμυνας για τα χωρικά ύδατα και από τη συνεχιζόμενη καταχρηστική χρήση του μηχανισμού NAVTEX και NOTAM.
Τα μηνύματα Φιντάν και η συζήτηση για τα χωρικά ύδατα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν, ο οποίος άφησε να εννοηθεί για πρώτη φορά ότι η διαφορά για τα χωρικά ύδατα θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε τις αναφορές αυτές «θετικό δείγμα», υπό την προϋπόθεση ότι σηματοδοτούν μείωση της έντασης από τουρκικής πλευράς.
Η Αθήνα, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί αποκλειστικό κυριαρχικό της δικαίωμα και δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Αγκάθια: Γάζα, Ισραήλ και Ευρωτουρκικά
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία των συνομιλιών αναμένεται να είναι η δημόσια αναφορά στο ζήτημα της Γάζας. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει υιοθετήσει σκληρή ρητορική κατά του Ισραήλ, ενώ η Ελλάδα διατηρεί στενή στρατηγική σχέση με το Τελ Αβίβ, κάτι που προκαλεί έντονη ενόχληση στην Άγκυρα.
Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το ζήτημα των ευρωτουρκικών σχέσεων. Η Τουρκία επιθυμεί αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης και στενότερη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, όμως η Αθήνα θέτει ως προϋποθέσεις την άρση του casus belli και πρόοδο στο Κυπριακό.
«Όχι» σε εμπλοκή τρίτων
Ένα σημείο στο οποίο φαίνεται να υπάρχει σύγκλιση είναι η κοινή επιθυμία Αθήνας και Άγκυρας να μην υπάρξει άμεση αμερικανική εμπλοκή στις διμερείς διαφορές.
Και οι δύο πλευρές προκρίνουν τη διαχείριση των ζητημάτων σε καθαρά διμερές επίπεδο, αποφεύγοντας την ανάμειξη του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επιδιώκει ενεργό ρόλο σε διεθνείς διαμεσολαβήσεις.
Συγκρατημένη αισιοδοξία
Παρά τις διαφωνίες και τις «γκρίζες ζώνες», η συνάντηση της 11ης Φεβρουαρίου θεωρείται σημαντική για τη διατήρηση των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας.
Η Αθήνα γνωρίζει ότι η επίλυση των μεγάλων εκκρεμοτήτων δεν είναι ορατή στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, η αποφυγή εντάσεων και η συνέχιση του διαλόγου αποτελούν από μόνες τους μια αναγκαία –και όχι αυτονόητη– κατάκτηση.
