Μια νέα διεθνής επιστημονική μελέτη φωτίζει μια κρίσιμη αν και λιγότερο συζητημένη διάσταση των φυσικών καταστροφών: το πώς το φύλο σχετίζεται με τον κίνδυνο και την τρωτότητα απέναντι στις πλημμύρες. Η έρευνα, που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Weather, Climate, and Society της Αμερικανικής Μετεωρολογικής Εταιρείας, ανέλυσε δεδομένα τεσσάρων δεκαετιών (1980-2020) από 12 περιοχές της Ευρώπης και της Μεσογείου.
Ενόψει κλιματικής αλλαγής και περισσότερων ακραίων φαινομένων, η νέα έρευνα αναδεικνύει ότι επίπεδα κινδύνου απέναντι στα φαινόμενα αυτά διαφοροποιούνται ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες. Σε ευρωπαϊκό και μεσογειακό επίπεδο, οι άνδρες αντιστοιχούν στο 61% των θυμάτων από πλημμύρες, με αναλογία 1,6 άνδρες προς 1 γυναίκα. Στην Ελλάδα, η ίδια ανάλυση για την περίοδο 1980-2020 καταγράφει αναλογία 1,9 άνδρες για κάθε 1 γυναίκα, υψηλότερη από τον μέσο όρο του συνόλου των περιοχών που εξετάστηκαν.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από διεπιστημονική ομάδα επιστημόνων γεωλογίας, γεωγραφίας, διαχείρισης κινδύνου, περιβαλλοντικής οικονομίας και ψυχολογίας από την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γαλλία, ενώ η ανάλυση βασίστηκε στη βάση FFEM-DB, η οποία περιλαμβάνει 2.875 καταγεγραμμένους θανάτους από πλημμύρες. Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο επίκουρος καθηγητής Μιχάλης Διακάκης (ΕΚΠΑ) και η δρ Κατερίνα Παπαγιαννάκη (Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος & Βιώσιμης Ανάπτυξης/Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών).
Πού και πώς συμβαίνουν οι θάνατοι
Η διαφοροποίηση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των θυμάτων, αλλά και τις συνθήκες έκθεσης. Όπως αναδεικνύεται από την έρευνα, στους άνδρες καταγράφεται σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα θανάτων σε δρόμους, κατά τη μετακίνηση και σε διάσχιση πλημμυρισμένων ρεμάτων. Η διάσχιση πλημμυρισμένου ρέματος εμφανίζεται περίπου διπλάσια στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες, ενώ συχνότερη είναι και η εμπλοκή σε περιστατικά όπου αγνοήθηκαν επίσημες προειδοποιήσεις.
Οι θάνατοι που συνδέονται με επαγγελματική δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους είναι επίσης πολλαπλάσιοι στους άνδρες.
Η έρευνα συμπεραίνει ότι οι άνδρες τείνουν να αναλαμβάνουν υψηλότερο ρίσκο, να υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους σε συνθήκες οδήγησης και να αγνοούν συχνότερα προειδοποιήσεις. “Η μελέτη συζητά τα ευρήματα αυτά και υπό το πρίσμα κοινωνικών προτύπων (social norms) που συνδέονται με προσδοκίες ανάληψης δράσης και αυξημένη κινητικότητα των ανδρών σε εξωτερικούς χώρους” επισημαίνουν οι ερευνητές.
«Η ανάλυση δείχνει ότι το έμφυλο χάσμα δεν είναι τυχαίο. Οι άνδρες καταγράφονται συχνότερα σε ενεργές, εξωτερικές καταστάσεις υψηλού κινδύνου, ιδιαίτερα σε μετακινήσεις και σε διάσχιση πλημμυρισμένων ρεμάτων. Τα μοτίβα αυτά παραμένουν σταθερά σε διαφορετικές χώρες και χρονικές περιόδους», σημειώνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής, Μιχάλης Διακάκης.
Οι γυναίκες και ο εσωτερικός χώρος
Όσιν αφορά τις γυναίκες, τα δεδομένα παρουσιάζουν διαφορετικές τάσεις. Καταγράφεται 19% μεγαλύτερη πιθανότητα εγκλωβισμού σε πλημμυρισμένο εσωτερικό χώρο και 24% υψηλότερη παρουσία σε περιστατικά που συνέβησαν κατά τη διάρκεια ύπνου. Η κατανομή των περιστατικών δείχνει μεγαλύτερη σύνδεση των γυναικών-θυμάτων με εσωτερικούς χώρους και συνθήκες περιορισμένης κινητικότητας.
«Τα δεδομένα αναδεικνύουν δύο διακριτά πρότυπα έκθεσης. Στους άνδρες κυριαρχεί η εξωτερική κινητικότητα και η ενεργή εμπλοκή. Στις γυναίκες καταγράφονται συχνότερα περιστατικά σε εσωτερικούς χώρους, με μεγαλύτερη παρουσία εγκλωβισμών ή περιστατικών κατά τη διάρκεια ύπνου», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δρ Κατερίνα Παπαγιαννάκη.
Ηλικία και σύγκλιση
Στις ηλικίες άνω των 64 ετών αυτή η διαφορά περιορίζεται σημαντικά. Η σύγκλιση αυτή, σύμφωνα με την έρευνα, συνδέεται με τη μείωση της κινητικότητας και της επαγγελματικής έκθεσης στις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς και με πιο παρόμοια πρότυπα καθημερινής ζωής μεταξύ ανδρών και γυναικών. Με τον περιορισμό των διαφορών σε μετακινήσεις, εργασία και ενεργή ανάληψη ρίσκου, μειώνεται και η απόκλιση στη θνησιμότητα.
Παράλληλα, η στατιστική ανάλυση καταγράφει ασθενή αυξητική τάση στους ετήσιους θανάτους και για τα δύο φύλα τις τελευταίες δεκαετίες.
Η μελέτη τεκμηριώνει ότι τα πρότυπα έκθεσης στον πλημμυρικό κίνδυνο διαφοροποιούνται ανά φύλο. «Η κατανόηση αυτών των διαφορών αποτελεί βασικό στοιχείο για την επιστημονική προσέγγιση της διαχείρισης πλημμυρικού κινδύνου», υπογραμμίζουν οι ερευνητές.
