Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να καταλάβει τη Γροιλανδία, η Δανία έχει επιλογές και πέρα από το ΝΑΤΟ εξηγεί το Politico.
Ο πυρήνας της ασφάλειας της Δανίας βασίζεται στη διατλαντική συμμαχία – αλλά αυτό πιθανότατα δεν θα βοηθήσει πολύ σε μια αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, καθώς η Αμερική κυριαρχεί στο ΝΑΤΟ.
Αντ’ αυτού, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ελάχιστα γνωστή ρήτρα των συνθηκών της ΕΕ: το άρθρο 42.7, το κοινό αμυντικό σύμφωνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ενώ ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι είναι στην πραγματικότητα ισχυρότερο από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ σχετικά με την κοινή άμυνα, το άρθρο 42.7 συνοδεύεται από πολλές επιφυλάξεις και άγνωστες παραμέτρους.
Το POLITICO εξετάζει πέντε ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον θα ήταν λογικό για τη Δανία να την ενεργοποιήσει.
1. Τι λέει το άρθρο 42.7
«Εάν ένα κράτος μέλος είναι θύμα ένοπλης επιθετικής ενέργειας στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών».
Η ρήτρα αυτή προστέθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, με στόχο να παρέχει στα μέλη της ΕΕ προστασία παρόμοια με εκείνη που παρέχει το ΝΑΤΟ. Παρέχει στις ουδέτερες χώρες κάποιο περιθώριο ελιγμών για να εξαιρεθούν.
Για πολλούς αναλυτές, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ «έχει πιο επιτακτικό χαρακτήρα», καθώς ορίζει ότι τα κράτη μέλη έχουν «υποχρέωση» να παρέχουν «κάθε βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους». Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει τη φράση «όπως κρίνει απαραίτητο», η οποία αφήνει περισσότερο περιθώριο για εθνική διακριτική ευχέρεια.
Η έκδοση της ΕΕ «είναι πιο ισχυρή σε διπλωματική γλώσσα, αλλά το σύνολο των δυνάμεων είναι μικρότερο από ό,τι στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Αλεξάντερ Ματαλάερ, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ασφάλειας στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών.
2. Έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν;
Μόνο μία φορά, αναφέρει το Politico.
Το 2015, η Γαλλία επικαλέστηκε το άρθρο ως απάντηση στις τρομοκρατικές επιθέσεις του ISIS. Αυτό επέτρεψε στο Παρίσι να αναδιατάξει μέρος των στρατευμάτων του από την Αφρική για να τα χρησιμοποιήσει στην περιπολία των γαλλικών δρόμων, ενώ χώρες της ΕΕ όπως η Γερμανία έστειλαν τους στρατιώτες τους σε χώρες όπως το Μάλι.
Το αίτημα υποστηρίχθηκε ομόφωνα από τους άλλους υπουργούς άμυνας της ΕΕ. Επειδή η ΕΕ δεν διαθέτει στρατό, το Παρίσι έπρεπε να διαπραγματευτεί με άλλες χώρες της ΕΕ για συγκεκριμένη στρατιωτική βοήθεια.
3. Πώς λειτουργεί;
Θα εναπόκειται στη Δανία να το επικαλεστεί. Στη συνέχεια, όπως συνέβη με τη Γαλλία, θα πρέπει να γίνει αποδεκτό ομόφωνα από όλα τα άλλα κράτη μέλη.
Ωστόσο, οποιαδήποτε αντίδραση της ΕΕ που απαιτεί ομοφωνία σημαίνει ότι η Δανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα εάν χώρες όπως η Ουγγαρία ασκήσουν βέτο στην έγκρισή της, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.
«Δεν νομίζω ότι η Δανία θα το επικαλεστεί χωρίς να είναι σίγουρη ότι έχει ομοφωνία, γιατί θα ήταν μεγάλο ρίσκο», δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος εργάστηκε επίσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. «Σίγουρα μια χώρα όπως η Ουγγαρία δεν θα πάρει θέση εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών», πρόσθεσε.
Υπάρχει επίσης κάποια αμφιβολία ως προς το αν θα εφαρμοζόταν σε περίπτωση κρίσης στη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας.
Την Κυριακή, ο επικεφαλής της άμυνας της ΕΕ Ανδριους Κουμπίλιους δήλωσε ότι το άρθρο 42.7 θα εφαρμοζόταν «σίγουρα», με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει το ίδιο πέρυσι.
Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Ανίτα Χίπερ δήλωσε: «Η Γροιλανδία είναι μέρος του εδάφους του Βασιλείου της Δανίας και, ως εκ τούτου, καλύπτεται κατ’ αρχήν από τη ρήτρα αμοιβαίας αλληλεγγύης του άρθρου 42.7».
4. Τι θα ακολουθήσει
Εάν η Δανία επικαλεστεί επιτυχώς τη ρήτρα, αυτό θα στείλει ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό» μήνυμα, δήλωσε ο Σβεν Μπίσκοπ, γενικός διευθυντής του think tank Egmont Institute και εμπειρογνώμονας σε θέματα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ο μηχανισμός δεν απαιτεί την παρέμβαση της ίδιας της ΕΕ, αφήνοντας στις πρωτεύουσες των κρατών μελών, και ιδίως στη χώρα που τον επικαλέστηκε, να καθορίσουν τα επόμενα βήματα. Οι επιλογές κυμαίνονται από την έκδοση δηλώσεων αλληλεγγύης έως την παροχή οικονομικής βοήθειας και ακόμη και στρατιωτικής υποστήριξης, δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. Ο Μισιρόλι πρότεινε ότι μία από τις επιλογές για τη Δανία θα μπορούσε να είναι η χρήση αυτού του άρθρου «για να ζητήσει από άλλη χώρα να μεσολαβήσει».
Αν και είναι «πολύ νωρίς για να πούμε» πώς θα μοιάζει αυτή η αντίδραση στην πράξη, δήλωσε ένας ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος, «θα προσφέρουμε την υποστήριξη που θα θέλαμε να έχουμε» σε ένα παρόμοιο σενάριο.
Θα μπορούσε επίσης να θέσει τις νομικές βάσεις για την πρόταση οικονομικών κυρώσεων, δήλωσε ο Μπίσκοπ.
Ο Σεργκέι Λαγόντινσκι, Γερμανός βουλευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και αντιπρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων, δήλωσε ότι το νομοθετικό σώμα θα πρέπει να προετοιμάσει έναν «κατάλογο πιθανών αντιμέτρων» σε περίπτωση που ενεργοποιηθεί το άρθρο 42.7, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης των αμερικανικών στρατευμάτων από τις ευρωπαϊκές βάσεις, της απαγόρευσης των πτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών και του περιορισμού της πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στην αγορά.
Η επίκληση του άρθρου θα μπορούσε να συνεπάγεται περιορισμένη ανάπτυξη στρατευμάτων από την στρατιωτική επιτροπή και το στρατιωτικό επιτελείο της ΕΕ — συμβουλευτικά όργανα που αποτελούνται από τους ανώτερους στρατηγούς του μπλοκ και στρατιωτικούς εκπροσώπους με έδρα τις Βρυξέλλες, δήλωσε ο Μπίσκοπ.
Η πιθανότητα να κηρύξει πόλεμο η ΕΕ στις ΗΠΑ είναι μηδενική, συμφώνησαν οι αναλυτές. Ακόμη και αν το μπλοκ ήθελε να το κάνει, διαθέτει μόνο «μερικές δεκάδες» στρατιωτικούς υπαλλήλους στις Βρυξέλλες, μια μικροσκοπική δομή διοίκησης ικανή να κατευθύνει «το πολύ» 3.000 στρατιώτες και περιορισμένη εμπειρία εκτός από ειρηνευτικές αποστολές, πρόσθεσε ο Μίσκοπ. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν για πιο ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια χρησιμοποιώντας τους δικούς τους πόρους.
Εν τω μεταξύ, οι υποχρεώσεις των ίδιων των χωρών παραμένουν ακαθόριστες, πράγμα που σημαίνει ότι η Δανία ενδέχεται να αντιμετωπίσει την «πολιτική πραγματικότητα» ορισμένων πρωτευουσών της ΕΕ που αναλαμβάνουν λίγες συγκεκριμένες δεσμεύσεις για βοήθεια.
5. Τι θα σήμαινε αυτό για το ΝΑΤΟ;
Η Δανία προειδοποίησε ότι η προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας, αν και ο Τραμπ διαφωνεί.
Εάν οι ΗΠΑ οργανώσουν μια εξαγορά, «αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα… τουλάχιστον από νομική άποψη, το τέλος του ΝΑΤΟ, αλλά θα σήμαινε πολιτικά την υπονόμευση της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global, μιας εταιρείας πολιτικών συμβούλων.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει «ορισμένα μέλη της ΕΕ να επιδιώξουν περισσότερες λύσεις σε επίπεδο ΕΕ, ίσως ενισχύοντας το άρθρο 42.7», πρόσθεσε.
Αυτό όμως θα συνεπαγόταν τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ηπείρου από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Το ΝΑΤΟ είναι υπεύθυνο για τη συλλογική άμυνα στην ευρωατλαντική περιοχή: διαθέτει τα σχέδια άμυνας, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους ικανότητας», δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, προσφέρει τη χρηματοοικονομική της δύναμη, την βιομηχανική της πολιτική και τη ρυθμιστική της ισχύ».
Πηγή: Politico
