Η προοπτική σχηματισμού της πρώτης ακροδεξιάς κυβέρνησης στη Γερμανία μετά το τέλος του ναζισμού δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό, θεωρητικό ενδεχόμενο. Μετά τη σημαντική εκλογική επιτυχία της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ, το κόμμα βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην εξουσία. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα βρει τον απαραίτητο εταίρο στο BSW, τη μειοψηφική, λαϊκιστική και φιλορωσική συμμαχία της Σάρα Βάγκενκνεχτ, η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερή.
Το BSW ρυθμιστής των πολιτικών εξελίξεων
Η AfD επικράτησε στις περιφερειακές εκλογές, χωρίς όμως να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία. Για την ακρίβεια, χρειάστηκε μόλις τρεις έδρες ακόμη για να την πετύχει. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη σαρωτική της επίδοση, θα πρέπει να αναζητήσει συμμάχους ή, τουλάχιστον, τη σιωπηρή ανοχή άλλων κομμάτων.
Σε αυτό το σημείο το BSW μπορεί να εξελιχθεί σε ρυθμιστή των εξελίξεων. Ο περιφερειακός του ηγέτης, Τόμας Σουλτζε, έχει δηλώσει ότι το κόμμα δεν σκοπεύει να συμμετάσχει στο λεγόμενο «υγειονομικό φράγμα», την πολιτική πρακτική που εδώ και χρόνια αποκλείει την AfD από θεσμικές συνεργασίες. «Δεν θα συμμετάσχουμε σε μια συμμαχία που θα έχει ως στόχο να λειτουργήσει ως προπύργιο ενάντια στην AfD», ανέφερε σε συνέντευξή του στο γερμανικό δημόσιο ραδιόφωνο.
Μετά την είσοδο του BSW στο περιφερειακό κοινοβούλιο, ο Σουλτζε εμφανίζεται πρόθυμος να συνομιλήσει με όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι θα επιδιώξει την προώθηση των θέσεων του κόμματός του, αρκετές από τις οποίες συμπίπτουν με τις προτεραιότητες της AfD. Η Κλαούντια Βίτιγκ, που συμμετείχε στο ίδιο ψηφοδέλτιο, είχε δηλώσει πριν από τις εκλογές ότι δεν αποκλείει τη συνεργασία με την ακροδεξιά, χαρακτηρίζοντας ενδεχόμενο αποκλεισμό της από την κυβέρνηση «αντιδημοκρατικό».
Μια ασυνήθιστη συμμαχία με κοινές θέσεις
Το BSW ιδρύθηκε το 2024 από τη Σάρα Βάγκενκνεχτ, μετά την αποχώρησή της από το Die Linke, το βασικό κόμμα της γερμανικής ριζοσπαστικής Αριστεράς. Η νέα πολιτική συμμαχία συνδυάζει παραδοσιακές αριστερές θέσεις, όπως η ενισχυμένη κρατική παρέμβαση, η προστασία των εργαζομένων και η αναδιανομή του πλούτου, με απόψεις που βρίσκονται πολύ πιο κοντά στην AfD.
Κεντρικά στοιχεία της πολιτικής του BSW είναι η αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, η κριτική στην παράτυπη μετανάστευση, η αντίθεση στην περαιτέρω στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας και η υποστήριξη μιας προσέγγισης με τη Ρωσία. Το κόμμα αυτοχαρακτηρίζεται ως δύναμη «αριστερών συντηρητικών» και προβάλλει την εικόνα ενός αντισυστημικού κινήματος που διακρίνεται για την «επικίνδυνη ειλικρίνειά» του.
Σύμφωνα με τον Φράνκο Ντέλε Ντόνε, διδάκτορα Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, μια συνεργασία μεταξύ AfD και BSW μπορεί να φαίνεται παράδοξη, αλλά παρουσιάζει πολιτική συνέπεια. Τα δύο κόμματα μοιράζονται, όπως επισημαίνει, μια έντονα ξενοφοβική ρητορική, ενώ συγκλίνουν και στη στάση τους απέναντι στη Ρωσία και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Αμφότερα απορρίπτουν την ενεργή υποστήριξη της Ουκρανίας και υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές ενέργειας. Η άποψη αυτή παραπέμπει στην περίοδο πριν από τον πόλεμο, όταν η Γερμανία προμηθευόταν φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο μέσω των αγωγών της Βαλτικής. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Ντέλε Ντόνε, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι συνθήκες εκείνης της εποχής μπορούν να επαναληφθούν.
Το τέλος του «υγειονομικού κλοιού»
Μετά τις εκλογές, η Σάρα Βάγκενκνεχτ έγραψε στην πλατφόρμα X ότι «η πολιτική απομόνωσης έχει τελειώσει». Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα ότι θα διαμορφωθεί στο κοινοβούλιο του Μαγδεμβούργου πλειοψηφία ικανή να προωθήσει τις βασικές προτεραιότητες του BSW, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η αλλαγή της ενεργειακής πολιτικής και η άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Η Βάγκενκνεχτ υποστήριξε επίσης ότι το CDU, το κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, πρέπει να αντικατασταθεί στην περιφερειακή κυβέρνηση. Η στάση αυτή απέχει σημαντικά από την προσέγγιση που είχε σημειωθεί στα τέλη του 2024, όταν το BSW συμμετείχε σε κυβέρνηση συνασπισμού με το CDU και τους Σοσιαλδημοκράτες στη Θουριγγία.
Η πολιτική φυσιογνωμία του BSW συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την υπεράσπιση των ανατολικών κρατιδίων της Γερμανίας. Η Βάγκενκνεχτ κατηγορεί το Die Linke ότι εγκατέλειψε τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα των περιοχών αυτών, προτιμώντας ζητήματα που, κατά την άποψή της, αφορούν κυρίως τις φιλελεύθερες αστικές ελίτ, όπως η κλιματική αλλαγή και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.
Το BSW προβάλλει το σύνθημα «Η Ανατολή εξακολουθεί να είναι διαφορετική» και καταγγέλλει τις ανισότητες που, όπως υποστηρίζει, ενισχύθηκαν μετά τη γερμανική επανένωση. Η συγκεκριμένη περιφερειακή ταυτότητα συνδέεται και με μια πιο επιεική στάση απέναντι στη Ρωσία. Έρευνα της ARD-DeutschlandTREND έδειξε ότι το 59% των κατοίκων της δυτικής Γερμανίας θεωρεί τη Ρωσία ισχυρή ή πολύ ισχυρή απειλή, ενώ στην Ανατολή το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 42%.
Οι κίνδυνοι για το BSW
Παρά τα κοινά σημεία, μια άμεση ή έμμεση στήριξη της AfD δεν είναι χωρίς κόστος για το BSW. Ο επικεφαλής της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσε ότι το κόμμα της Βάγκενκνεχτ «δεν αποτελεί μέρος της λύσης, αλλά του προβλήματος». Η δήλωση αυτή δείχνει ότι η AfD δεν αντιμετωπίζει κατ’ ανάγκη το BSW ως ισότιμο εταίρο, αλλά ως δύναμη που μπορεί να πιεστεί πολιτικά.
Παράλληλα, το BSW παραμένει νεοσύστατο και οργανωτικά ευάλωτο. Ο καθηγητής Ιστορίας Στίβεν Φόρτι έχει προειδοποιήσει ότι η στήριξη ενός κόμματος όπως η AfD θα μπορούσε να προκαλέσει βαθιές εσωτερικές συγκρούσεις. Για ένα μικρό κόμμα, που δεν έχει ακόμη εδραιωμένη παρουσία σε ομοσπονδιακό επίπεδο, μια τέτοια επιλογή ενδέχεται να αποδειχθεί υπαρξιακή.
Το CDU, από την πλευρά του, αποκλείει κάθε συνεργασία με την AfD, παρά την εκλογική της άνοδο κατά 23 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με την προηγούμενη αναμέτρηση. Ο Μερτς έχει παραδεχθεί ότι το κόμμα του βρίσκεται σε δύσκολη θέση και ότι η ήττα στη Σαξονία-Άνχαλτ το έχει κλονίσει.
Η προοπτική της πρώτης ακροδεξιάς κυβέρνησης στη Γερμανία από το 1945 παραμένει, επομένως, ανοιχτή. Το BSW ρυθμιστής της επόμενης ημέρας μπορεί να καθορίσει αν η AfD θα παραμείνει στην αντιπολίτευση ή αν θα κάνει το αποφασιστικό βήμα προς την εξουσία.
