Μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη και θα αυξήσουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών τους χρειάζονται άμεσα οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η περιοχή βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις, όπως η επιδείνωση των δημογραφικών τάσεων, ο εντεινόμενος ανταγωνισμός από τις κινεζικές εξαγωγές και η επιβράδυνση της σύγκλισης με τη Δυτική Ευρώπη.
Ο περιφερειακός εκπρόσωπος του ΔΝΤ, Κάρλος Μούλας – Γκρανάδος, προειδοποίησε ότι οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης των χωρών της περιοχής έχουν περιοριστεί κατά μέσο όρο στο 2,5% έως το 2026. Το ποσοστό αυτό είναι αισθητά χαμηλότερο από τους ρυθμούς ανάπτυξης που καταγράφονταν πριν από την ένταξη αρκετών χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν η οικονομική μεγέθυνση πλησίαζε το 5%.
Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι η διαδικασία οικονομικής σύγκλισης με τη Δυτική Ευρώπη θα διαρκέσει περισσότερο. Όπως επισήμανε ο εκπρόσωπος του Ταμείου, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δεν μπορούν να θεωρούν δεδομένο ότι θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται με τους ίδιους υψηλούς ρυθμούς χωρίς να ενισχύσουν το παραγωγικό και αναπτυξιακό τους δυναμικό.
Οι μεταρρυθμίσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είναι πλέον απαραίτητες
Το ΔΝΤ θεωρεί ότι οι μεταρρυθμίσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα. Η περιοχή χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο, το οποίο δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στο χαμηλό εργατικό κόστος, στις εξαγωγές προς τη Γερμανία ή στις εισροές ευρωπαϊκών κονδυλίων.
«Οι προοπτικές ανάπτυξης είναι λιγότερο ευνοϊκές και ο χρόνος που απαιτείται για να καλυφθεί το χάσμα σύγκλισης με τη Δυτική Ευρώπη είναι πολύ μεγαλύτερος», δήλωσε ο Κάρλος Μούλας – Γκρανάδος. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι κυβερνήσεις της περιοχής θα πρέπει να προχωρήσουν σε αλλαγές που θα βελτιώσουν την παραγωγικότητα, θα ενισχύσουν την καινοτομία και θα δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες για επενδύσεις.
Παράλληλα, απαιτείται αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων, καθώς και βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η απλούστευση των διαδικασιών, η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας και η ενίσχυση της θεσμικής αξιοπιστίας μπορούν να συμβάλουν στην προσέλκυση περισσότερων ιδιωτικών επενδύσεων.
Μειώθηκε η συμβολή στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η συμβολή της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην οικονομική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκε στο 27% την περίοδο 2020-2026, από 30% πριν από την πανδημία του COVID-19.
Η υποχώρηση αυτή συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την εξασθένηση των εξαγωγικών προοπτικών της Γερμανίας, η οποία αποτελεί τον βασικό εμπορικό εταίρο πολλών χωρών της Κεντρικής Ευρώπης. Η επιβράδυνση της γερμανικής βιομηχανίας επηρεάζει άμεσα τις οικονομίες που συμμετέχουν στις αλυσίδες παραγωγής της, ιδιαίτερα στους κλάδους της αυτοκινητοβιομηχανίας, των μηχανημάτων και των βιομηχανικών εξαρτημάτων.
Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ καλεί τις χώρες της περιοχής να διαφοροποιήσουν τις εμπορικές τους σχέσεις. Η διεύρυνση των αγορών εξαγωγών, η ενίσχυση των περιφερειακών συνεργασιών και η ανάπτυξη προϊόντων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από έναν περιορισμένο αριθμό εμπορικών εταίρων.
Η δημογραφική συρρίκνωση απειλεί την αγορά εργασίας
Μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είναι η δημογραφική συρρίκνωση. Η γήρανση του πληθυσμού, η μείωση των γεννήσεων και η μετανάστευση εργαζομένων προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες περιορίζουν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό και αυξάνουν την πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να αυξήσουν τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας των νέων, των γυναικών και των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας. Αυτό προϋποθέτει πολιτικές που θα διευκολύνουν τον συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας και προγράμματα επανεκπαίδευσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσαρμογή των δεξιοτήτων στις ανάγκες της νέας οικονομίας. Η επιτάχυνση της καινοτομίας, η ψηφιακή μετάβαση και η προετοιμασία για την τεχνητή νοημοσύνη θεωρούνται κρίσιμες, ώστε οι επιχειρήσεις να παραμείνουν ανταγωνιστικές και οι εργαζόμενοι να μπορούν να ανταποκριθούν στις αλλαγές της παραγωγής.
Ενέργεια, κλίμα και άμυνα ως νέοι μοχλοί ανάπτυξης
Το ΔΝΤ εκτιμά επίσης ότι οι χώρες της περιοχής μπορούν να μετατρέψουν την ενέργεια, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα σε νέους μοχλούς οικονομικής ανάπτυξης. Οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα, αποθήκευση και ενεργειακή αποδοτικότητα μπορούν να περιορίσουν την εξάρτηση από εισαγωγές και να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας.
Παράλληλα, η αύξηση των αμυντικών δαπανών δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη εγχώριων παραγωγικών δυνατοτήτων. Ο περιφερειακός εκπρόσωπος του ΔΝΤ υπογράμμισε ότι οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δεν θα πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά σε προμηθευτές από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Νότια Κορέα για την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού.
Η ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας θα μπορούσε να ενισχύσει την τεχνολογική αυτάρκεια, να δημιουργήσει νέες αλυσίδες αξίας και να στηρίξει την απασχόληση. Ταυτόχρονα, οι επενδύσεις στους τομείς της ενέργειας και της άμυνας θα πρέπει να σχεδιάζονται με δημοσιονομική υπευθυνότητα, ώστε να μην επιβαρύνουν υπερβολικά τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Ευκαιρία ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός
Ο επόμενος προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για τον μετασχηματισμό του αναπτυξιακού μοντέλου της περιοχής. Οι διαθέσιμοι πόροι θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε υποδομές, τεχνολογία, εκπαίδευση, ενεργειακή μετάβαση και ενίσχυση της αμυντικής παραγωγής.
Ωστόσο, η χρηματοδότηση από μόνη της δεν αρκεί. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης θα πρέπει να συνοδεύσουν τις επενδύσεις με βαθύτερες θεσμικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Μόνο έτσι θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις δημογραφικές πιέσεις, να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να επιταχύνουν τη σύγκλιση με τη Δυτική Ευρώπη.
Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι σαφές: η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη χρειάζεται άμεσα μεταρρυθμίσεις, διαφοροποίηση της οικονομίας και επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, ενέργεια και άμυνα. Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα κρίνει αν η περιοχή θα μπορέσει να διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναμική και να περιορίσει το χάσμα με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
