Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι η εντεινόμενη οικονομική πίεση που ασκεί η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ στην Τεχεράνη δεν αποτελεί κάτι νέο, αλλά εντάσσεται σε ένα μοτίβο που, όπως είπε, η χώρα του γνωρίζει εδώ και δεκαετίες. Περιέγραψε την αμερικανική στρατηγική ως μια μακροχρόνια «τακτική εκφοβισμού», επιμένοντας ότι ο «οικονομικός πόλεμος» επαναλαμβάνεται με την ίδια λογική και τα ίδια εργαλεία. Κατά την εκτίμησή του, η επιστροφή σε στρατιωτικές απειλές και σενάρια πιθανών επιθέσεων δείχνει ότι η Ουάσινγκτον «δεν έχει νέες λύσεις» και λειτουργεί από θέση αδιεξόδου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος μίλησε για έναν «ολοκληρωμένο οικονομικό, στρατιωτικό και πόλεμο ασφαλείας» που, όπως υποστήριξε, έχει στόχο να εξαντλήσει τη χώρα. Υπογράμμισε μάλιστα ότι οι αμερικανικές προβλέψεις πως η κατάσταση θα εξελισσόταν όπως στη Βενεζουέλα ήταν, κατά την άποψή του, λανθασμένες και στηρίχθηκαν σε εσφαλμένες παραδοχές για την αντοχή της ιρανικής κοινωνίας και των θεσμών.
Την ένταση συμπλήρωσε με δηλώσεις του και ο ανώτατος αξιωματούχος ασφαλείας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάι, ο οποίος προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να διακόψει τη ροή πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ, εφόσον κάποια γειτονική χώρα συμμετάσχει σε αυτό που περιέγραψε ως «οικονομική ασφυξία» που επιδιώκουν να επιβάλουν οι ΗΠΑ. Η αναφορά στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, λειτουργεί διαχρονικά ως ισχυρό μήνυμα αποτροπής, ειδικά σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής πίεσης.
Ενισχύεται η αμερικανική πίεση στο Ιράν
Μέσα σε αυτό το ήδη τεταμένο πλαίσιο, η Ουάσινγκτον προαναγγέλλει νέο γύρο μέτρων. Τη Δευτέρα (24/8), ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, αναμένεται να ανακοινώσει επιπλέον κυρώσεις κατά του Ιράν, δεσμευόμενος ότι θα εφαρμοστούν ενέργειες που οι Ιρανοί «δεν έχουν ξαναδεί». Πρόκειται για διατύπωση που αυξάνει τον πήχη των προσδοκιών και, ταυτόχρονα, ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από το εύρος και τους στόχους των νέων περιορισμών: θα στοχεύσουν χρηματοπιστωτικές ροές, εξαγωγές, ναυτιλία, πρόσωπα-κλειδιά ή δίκτυα προμηθειών τεχνολογίας;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εφαρμόζουν κυρώσεις στο Ιράν ήδη από το 1979, μετά την Ιρανική Επανάσταση, με διαφορετικές μορφές και διαφορετική ένταση ανά περίοδο. Σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Έρευνας του Κογκρέσου (CRS), οι κυρώσεις αξιοποιήθηκαν ιστορικά για να «αποτρέψουν, να περιορίσουν και να ενθαρρύνουν την αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος». Η ίδια έκθεση χαρακτηρίζει το αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων κατά του Ιράν ως ένα από τα πιο εκτεταμένα και ολοκληρωμένα που έχουν διατηρήσει ποτέ οι ΗΠΑ απέναντι σε οποιαδήποτε χώρα.
Στην πράξη, το πλαίσιο αυτό περιορίζει σχεδόν το σύνολο του διμερούς εμπορίου, μπλοκάρει περιουσιακά στοιχεία της ιρανικής κυβέρνησης στις ΗΠΑ και απαγορεύει την ξένη βοήθεια και τις πωλήσεις όπλων προς το ισλαμικό καθεστώς. Παράλληλα, λειτουργεί αποτρεπτικά και για τρίτες χώρες ή εταιρείες που φοβούνται δευτερογενείς κυρώσεις, γεγονός που δυσχεραίνει την πρόσβαση του Ιράν σε διεθνή κεφάλαια, τεχνολογία και ασφαλιστικές/ναυτιλιακές υπηρεσίες.
Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών έχει διευκρινίσει ότι επιτρέπονται, υπό όρους, εξαγωγές ανθρωπιστικών αγαθών όπως τρόφιμα, φάρμακα και ιατρικές συσκευές. Επίσης, προβλέπονται δυνατότητες για την προμήθεια τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού σε πολίτες που επιχειρούν να παρακάμψουν περιορισμούς πρόσβασης στο διαδίκτυο. Ωστόσο, ακόμη και όταν υπάρχουν εξαιρέσεις, η πραγματική εφαρμογή τους συχνά δυσκολεύεται από τραπεζικούς περιορισμούς, νομικούς κινδύνους και τον γενικότερο «φόβο συμμόρφωσης» της διεθνούς αγοράς.
Νέο κολοσσιαίο κοιτάσμα φυσικού αερίου και το στοίχημα της αξιοποίησης
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη επιχειρεί να στείλει μήνυμα ανθεκτικότητας και ενεργειακής ισχύος. Ο υπουργός Πετρελαίου του Ιράν, Μοχσέν Πακνετζάντ, ανακοίνωσε την Κυριακή (23/8) την ανακάλυψη ενός νέου τεράστιου κοιτάσματος φυσικού αερίου νότια της επαρχίας Φαρς, με όγκο που ξεπερνά τα 200 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Η εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί στα ήδη μεγάλα αποθέματα φυσικού αερίου της χώρας, επιβεβαιώνοντας ότι το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό ενεργειακό βάθος, ακόμη κι όταν ο τομέας ενέργειας πιέζεται από κυρώσεις, περιορισμένη πρόσβαση σε τεχνολογία και ένα δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η ανακοίνωση ενός νέου κοιτάσματος φυσικού αερίου δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε άμεσο οικονομικό όφελος. Η εμπορική αξία ενός τέτοιου ευρήματος εξαρτάται από κρίσιμους παράγοντες: την ταχύτητα επιβεβαίωσης και ανάπτυξης του πεδίου, τη δυνατότητα προσέλκυσης επενδύσεων, την πρόσβαση σε εξειδικευμένη τεχνογνωσία (γεωτρήσεις, συμπίεση, επεξεργασία, υποδομές μεταφοράς) και, φυσικά, το αν το διεθνές περιβάλλον επιτρέπει συμφωνίες χωρίς τον κίνδυνο κυρώσεων. Με απλά λόγια, το νέο κολοσσιαίο κοιτάσμα φυσικού αερίου ενισχύει το χαρτοφυλάκιο πόρων του Ιράν, αλλά η αξιοποίησή του παραμένει ένα σύνθετο στοίχημα.
