Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρέθηκε ξανά το κυπριακό μοντέλο για την εξαγορά δανείων, με αφορμή την αντιπαράθεση μεταξύ Κυβέρνησης και ΠΑΣΟΚ. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών παρενέβη διευκρινίζοντας ότι η κυπριακή νομοθεσία δεν προβλέπει δικαίωμα μονομερούς εξαγοράς δανείου από τον δανειολήπτη με προκαθορισμένο ποσοστό επί της αξίας του.
Αντίθετα, δίνει τη δυνατότητα υποβολής πρότασης πριν την πώληση της απαίτησης, χωρίς όμως υποχρέωση του πιστωτή να την αποδεχθεί. Παράλληλα, το υπουργείο υπενθυμίζει ότι στην Ελλάδα ισχύει ήδη αντίστοιχος μηχανισμός διαπραγμάτευσης και ρύθμισης, ενώ το ευρωπαϊκό δίκαιο θέτει αυστηρά όρια σε οριζόντιες λύσεις που θα παραβίαζαν την αρχή της βέλτιστης ικανοποίησης των πιστωτών.
Τι προβλέπει πραγματικά το «κυπριακό μοντέλο»
Σύμφωνα με το άρθρο 18 του Ν. 169(I)/2015 της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως ισχύει, πριν από την πώληση μιας πιστωτικής διευκόλυνσης, ο δανειολήπτης μπορεί να υποβάλει πρόταση αγοράς προς τον πιστωτή. Η ουσία, όπως επισημαίνει το υπουργείο, είναι ότι:
– Ο νόμος δεν απονέμει δικαίωμα στον δανειολήπτη να αγοράσει το δάνειό του σε συγκεκριμένο ποσοστό της αξίας του (π.χ. στο 20% ή 30%).
– Δεν προβλέπει ότι ο δανειολήπτης μπορεί να καταβάλει αυθαίρετα καθορισμένο μέρος της τρέχουσας αξίας και να εξοφλήσει υποχρεωτικά το υπόλοιπο.
– Δεν επιβάλλει στον πιστωτή την υποχρέωση να αποδεχθεί την πρόταση του δανειολήπτη.
Με άλλα λόγια, το κυπριακό πλαίσιο αναγνωρίζει μια διαδικαστική δυνατότητα: την υποβολή πρότασης αγοράς στην τρέχουσα αξία πριν την πώληση του δανείου, χωρίς να καθιερώνει μονομερές δικαίωμα εξαγοράς σε ποσοστό που ορίζει ο νόμος. Αυτό διαφέρει ριζικά από την ιδέα ενός οριζόντιου, νομοθετημένου «κουρέματος» για όλους.
Τι έχει ήδη καταγραφεί επισήμως για την Κύπρο
Το υπουργείο υπενθυμίζει ότι τα παραπάνω είχαν αποτυπωθεί και σε απάντηση της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους στη Βουλή, στις 11.1.2018, σε ερώτηση του τότε κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της ΝΔ Κώστα Τζαβάρα. Εκεί αναφερόταν ότι, με δεδομένη την προσφορά κάποιου fund, το πιστωτικό ίδρυμα μπορεί να δημοσιοποιήσει την πρόθεσή του να πωλήσει την απαίτηση και:
– είτε να αναμένει 45 ημέρες για πρόταση εξαγοράς από τον δανειολήπτη,
– είτε να τον καλέσει εγγράφως να υποβάλει πρόταση εντός της ίδιας προθεσμίας.
Η συγκεκριμένη τεκμηρίωση είχε δοθεί πριν από την έκδοση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1023, η οποία έκτοτε διαμόρφωσε πιο συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναδιαρθρώσεων, κλείνοντας «παράθυρα» για ρυθμίσεις που θα παρέκαμπταν την προστασία των διαφωνούντων πιστωτών.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Σε ό,τι αφορά την ελληνική έννομη τάξη, υπάρχει ήδη αντίστοιχη δυνατότητα διαπραγμάτευσης πριν από την πώληση ή και εκτός αυτής, στο πλαίσιο του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών. Ο «Διακανονισμός Απαιτήσεων» ορίζεται ως εξωδικαστική συμφωνία, στην οποία:
– ο οφειλέτης μπορεί να προτείνει εφάπαξ καταβολή ή προκαθορισμένες δόσεις,
– το ίδρυμα δύναται, υπό προϋποθέσεις, να προχωρήσει σε μερική διαγραφή της απαίτησης.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η εξατομίκευση: λαμβάνονται υπόψη η πραγματική ικανότητα αποπληρωμής, η περιουσιακή και εισοδηματική κατάσταση του οφειλέτη και οι εύλογες δαπάνες διαβίωσης. Έτσι, επιτυγχάνεται το ουσιαστικό αποτέλεσμα που πολλοί αποδίδουν—λανθασμένα—στο κυπριακό μοντέλο: ο δανειολήπτης μπορεί να πετύχει διαγραφή μέρους της οφειλής, εφόσον αυτό προκύπτει από τα πραγματικά δεδομένα της υπόθεσής του, κατόπιν συμφωνίας με τον πιστωτή.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και οι κόκκινες γραμμές
Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1023 για τα προληπτικά πλαίσια αναδιάρθρωσης εισάγει την αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης του διαφωνούντος πιστωτή (best-interest-of-creditors test). Βάσει αυτής της αρχής:
– κανένας πιστωτής δεν πρέπει να λάβει λιγότερα από όσα θα ελάμβανε στη ρευστοποίηση του συνόλου της περιουσίας του οφειλέτη,
– κάθε αναδιάρθρωση πρέπει να αντανακλά ρεαλιστικά την αξία των εξασφαλίσεων, την εισπρακτική προοπτική και τις εναλλακτικές.
Ως εκ τούτου, μια ρύθμιση που θα επέβαλλε οριζόντιο, αυθαίρετο ποσοστό εξαγοράς για όλους, ανεξαρτήτως περίπτωσης, θα ισοδυναμούσε με νομοθετικά επιβαλλόμενη αναδιάρθρωση και θα ερχόταν σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ευνοεί λύσεις προσαρμοσμένες στην πραγματική οικονομική κατάσταση κάθε δανειολήπτη, όχι ενιαίες εκπτώσεις που αγνοούν τη θέση των πιστωτών.
Η συζήτηση για τον ηθικό κίνδυνο
Πέρα από τη νομική διάσταση, υπάρχει και ο ηθικός κίνδυνος. Αν ο νόμος έδινε τη δυνατότητα εξαγοράς «με μεγάλη έκπτωση» απλώς και μόνο επειδή ένα δάνειο έχει καταστεί μη εξυπηρετούμενο, ποιος θα είχε κίνητρο να παραμείνει συνεπής; Ένα τέτοιο σήμα θα αποθάρρυνε την τακτική εξυπηρέτηση, θα επιβάρυνε την κουλτούρα πληρωμών και τελικά θα οδηγούσε σε ακριβότερη και λιγότερο διαθέσιμη πίστη για όλους—νοικοκυριά, επιχειρήσεις και συνεπείς δανειολήπτες. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, βλέποντας αυξημένο κίνδυνο αναγκαστικών εκπτώσεων, θα αναπροσάρμοζαν τους όρους χορηγήσεων προς το δυσμενέστερο.
Συνοπτική εικόνα Ελλάδας και Ευρώπης για το «κυπριακό μοντέλο»
– Η Κύπρος δεν προβλέπει νομοθετικά δικαίωμα μονομερούς εξαγοράς με προκαθορισμένο ποσοστό. Προβλέπει μόνο δυνατότητα πρότασης πριν την πώληση.
– Η Ελλάδα διαθέτει πλαίσιο διαπραγμάτευσης (Κώδικας Δεοντολογίας), με πιθανή μερική διαγραφή, βάσει της πραγματικής ικανότητας αποπληρωμής.
– Η ΕΕ απαιτεί σε κάθε αναδιάρθρωση σεβασμό στο συμφέρον των πιστωτών, αποτρέποντας οριζόντιες, αυθαίρετες λύσεις.
