Μια απρόσμενη ανακάλυψη πήρε χώρα στη Ρώμη, όπου Ιρλανδοί ερευνητές, εξερευνώντας ψηφιοποιημένες σελίδες ενός αρχαίου μεσαιωνικού βιβλίου, ανακάλυψαν ένα «θησαυρό» ανεκτίμητης αξίας: το παλαιότερο σωζόμενο αγγλικό ποίημα.
Η Ελιζαμπέτα Μαγκνάντι, ερευνήτρια στο Trinity College του Δουβλίνου, δήλωσε στο Associated Press ότι η ανακάλυψη τους άφησε άφωνους. «Δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε στα μάτια μας όταν το είδαμε για πρώτη φορά», πρόσθεσε, περιγράφοντας την ανακάλυψη ως «εξαιρετική».
Ο «Ύμνος του Κέντμον»: Η καταγωγή του ποιήματος
Η δημιουργία του ποιήματος «Ύμνος του Κέντμον» πιστώνεται σε έναν αγρότη από την περιοχή της Νορθουμβρίας, ο οποίος το συνέγραψε τον 7ο αιώνα. Το ποίημα διασώθηκε και έχει ενσωματωθεί σε αντίγραφα της «Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Αγγλικού λαού», συγγραφής του Βέδα τον Σεβάσιο, ενός μοναχού και αγίου που κατέγραψε τη χριστιανική ιστορία της Αγγλίας.
Σύμφωνα με τον Μαρκ Φόλκνερ, αναπληρωτή καθηγητή μεσαιωνικής λογοτεχνίας στο Trinity College, το «Ύμνος του Κέντμον» θεωρείται η απαρχή της αγγλικής λογοτεχνίας, όπως αναδεικνύει η σημαντική του θέση στο μεσαιωνικό κείμενο.
Το χειρόγραφο που εντόπισαν οι ερευνητές είναι από τα παλαιότερα, χρονολογούμενο στον 9ο αιώνα. Δύο παλαιότερα αντίγραφα ανέφεραν το ποίημα σε Παλαιά Αγγλικά, αλλά ως μεταγενέστερες προσθήκες, γεγονός που αποδεικνύει την σπουδαιότητα του έργου στο μεσαιωνικό πολιτισμό.
Η σημασία της ανακάλυψης
«Η ανακάλυψη αυτή ρίχνει φως στη διάδοση της αγγλικής γλώσσας πολύ νωρίτερα από ότι θεωρούσαμε μέχρι τώρα», δήλωσε ο Φόλκνερ. Προτού βρεθεί το χειρόγραφο της Ρώμης, το παλαιότερο τεκμηριωμένο ποίημα χρονολογούνταν από τον 12ο αιώνα. Αυτή η νέα ανακάλυψη είναι τουλάχιστον τρεις αιώνες παλαιότερη, υποδεικνύοντας ότι η αγγλική γλώσσα είχε ήδη σημαντική θέση κατά τον 9ο αιώνα.
Ο Κέιντμον, ο δημιουργός του ποιήματος, σύμφωνα με τη παράδοση, συνέθεσε τον ύμνο του ενώ βρισκόταν στο Αβαείο του Γουίτμπι, αφότου άκουσε καλεσμένους να απαγγέλλουν ποιήματα. Νιώθοντας αμηχανία που δεν ήξερε κάποιο κατάλληλο να μοιραστεί, αποσύρθηκε και κοιμήθηκε. Στα όνειρά του, μια μορφή του είπε να τραγουδήσει για τη δημιουργία, οδηγώντας τον να δημιουργήσει το εννιάστιχο ύμνο.
Η περιπέτεια του χειρογράφου
Το ταξίδι του χειρογράφου μέχρι να φτάσει στη Ρώμη είναι εξίσου συναρπαστικό. Δημιουργήθηκε τον 9ο αιώνα από μοναχό στο βενεδικτίνικο αββαείο Νοναντόλα, στη Βόρεια Ιταλία. Αργότερα, τον 17ο αιώνα, η συλλογή χειρογράφων του αββαείου μεταφέρθηκε σε άλλη μονή στη Ρώμη, όπου οι μεγάλες αλλαγές έφεραν την απώλεια ορισμένων κειμένων.
Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, το αντίγραφο του «Ύμνου του Κέντμον» βρέθηκε σε συλλογές διάσημων διεθνών συλλεκτών. Αρχικά περιήλθε στα χέρια του Άγγλου συλλέκτη Τόμας Φίλιπς, στη συνέχεια στον Ελβετό Μάρτιν Μπόντμερ και τελικά στη Νέα Υόρκη, στη συλλογή του Χ.Π. Κράους. Το 1972, το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού εξασφάλισε το χειρόγραφο και από τότε παραμένει στη Βιβλιοθήκη της Ρώμης.
Μια νέα εποχή για την έρευνα
Η βιβλιοθήκη έχει πλέον ψηφιοποιήσει ολόκληρη τη συλλογή Νοναντόλα, παρέχοντας πρόσβαση σε ερευνητές παγκοσμίως. Η Μαγκνάντι, μετά από τέσσερα χρόνια μελέτης της ιστορίας του Βέδα, νέο έργο άνοιξε τις πύλες για πολλές άλλες ανακαλύψεις. Ο Αντρέα Κάπα, υπεύθυνος τμήματος χειρόγραφων της βιβλιοθήκης, δήλωσε: «Η ανακάλυψη του Trinity College είναι μόνο η αρχή, ένα χειρόγραφο που μπορεί να οδηγήσει σε αμέτρητες άλλες ανακαλύψεις μέσω διεθνούς συνεργασίας».
Η επαναστατική αυτή ανακάλυψη του παλαιότερου αγγλικού ποιήματος υπενθυμίζει τη δύναμη της γλώσσας και της λογοτεχνίας, ενώ παραμένει κλειδί για την κατανόηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αγγλίας.
