Το περιβαλλοντικό κόστος που προκαλεί το 10% των ανθρώπων με τη μεγαλύτερη κατανάλωση παγκοσμίως ανέρχεται στα 5,7 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως – ποσό μεγαλύτερο από το ΑΕΠ κάθε χώρας του κόσμου, με εξαίρεση μόνο τις ΗΠΑ και την Κίνα, σύμφωνα με νέα μελέτη. Οι «υπερκαταναλωτές» αυτής της ομάδας συγκεντρώνονται κυρίως στον Παγκόσμιο Βορρά, περιλαμβάνοντας περισσότερο από το μισό του πληθυσμού των ΗΠΑ και το 40%-45% των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το συνολικό αυτό κόστος, το οποίο ένας από τους ερευνητές χαρακτήρισε «εξωφρενικό», ξεπερνά επίσης τα παγκόσμια χρηματοδοτικά κενά για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και της κρίσης βιοποικιλότητας, αναδεικνύοντας ότι οι οικονομικές προτεραιότητες εξακολουθούν να ευνοούν την εξάντληση των φυσικών συστημάτων που στηρίζουν τη ζωή στον πλανήτη.
Οι πιο καταστροφικές μορφές κατανάλωσης συνδέονταν με δύο βασικούς τομείς: τα τρόφιμα –ιδιαίτερα το κόκκινο κρέας, πρωταρχικός παράγοντας αποψίλωσης των δασών– και την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των πτήσεων και της θέρμανσης και ψύξης των σπιτιών, που συνήθως βασίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων, όπως φυσικό αέριο, πετρέλαιο και άνθρακας.
Το κόστος της περιβαλλοντικής ζημιάς αγγίζει τα 5,7 τρισ. δολάρια ετησίως
Το ποσό των 5,7 τρισ. δολαρίων, που αναφέρεται σε μελέτη ερευνητών των πανεπιστημίων της Οξφόρδης και του Λέιντεν, υπολογίστηκε με βάση εκτιμήσεις για τις οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής απορρύθμισης, της απώλειας βιοποικιλότητας, της ρύπανσης από θρεπτικά συστατικά και της χρήσης γλυκού νερού. Η μελέτη διαπίστωσε ότι το μέσο ετήσιο περιβαλλοντικό κόστος για ένα άτομο που ανήκει στο παγκόσμιο ανώτερο 10% κυμαίνεται από 2.300 έως 7.500 δολάρια. Για όσους βρίσκονται στις ΗΠΑ, το ποσό αυξάνεται σε 19.000 έως 63.000 δολάρια ετησίως. Παράλληλα, τα νοικοκυριά υψηλής κατανάλωσης στις αναδυόμενες οικονομίες καλύπτουν γρήγορα τη διαφορά. Σύμφωνα με την έκθεση, το μέσο περιβαλλοντικό κόστος του ανώτερου 10% στην Κίνα έχει πλέον ξεπεράσει εκείνο του αντίστοιχου 10% στη Γερμανία.
Η απώλεια βιοποικιλότητας αντιπροσώπευε το μεγαλύτερο μερίδιο των παγκόσμιων ζημιών, αποτελώντας το 47-56% του συνόλου. Η κλιματική κρίση ευθυνόταν για ένα επιπλέον 36%-45%. Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη αντιμετώπισης των κρίσεων της βιοποικιλότητας και του κλίματος ως αλληλένδετων προβλημάτων και όχι ως ξεχωριστών πολιτικών προκλήσεων.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Communications Sustainability», επισημαίνει ότι το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος αυτής της ομάδας είναι πιθανότατα ακόμη υψηλότερο. Οι υπολογισμοί καλύπτουν μόνο τέσσερα από τα εννέα «πλανητικά όρια» και αφορούν αποκλειστικά την άμεση κατανάλωση, εξαιρώντας τις πιθανώς μεγαλύτερες επιπτώσεις των επενδύσεων.
«Αν μη τι άλλο, αυτά τα νούμερα είναι συντηρητικά. Ο λογαριασμός δεν περιλαμβάνει τις εκπομπές που συνδέονται με τις επενδύσεις των πλούσιων ανθρώπων», εξηγεί ο Πολ Μπέρενς, καθηγητής στο Oxford Martin School και συν-συγγραφέας της μελέτης.
«Έρευνες έχουν δείξει ότι μεγάλο μέρος του αποτυπώματος άνθρακα ενός πλούσιου ατόμου προέρχεται από όσα κατέχει και όχι από τον τρόπο ζωής του – δηλαδή από μετοχές, ομόλογα και άλλα περιουσιακά στοιχεία», συνέχισε.
Πώς θα μπορούσαν να μειωθούν οι εκπομπές
Σύμφωνα με μελέτη της Greenpeace που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, τα περιουσιακά στοιχεία που κατέχει το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού- τα οποία συχνά επενδύονται σε εταιρείες με υψηλό αποτύπωμα άμθρακα- αντιστοιχούν περίπου στο ένα τέταρτο των παγκόσμιων εκπομπών και ευθύνονται για σχεδόν 1 τρισ. δολάρια ετησίως σε κλιματικές ζημιές. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να εστιάσουν στις ομάδες με το υψηλότερο επίπεδο κατανάλωσης επιβάλλοντας φόρους στα αγαθά πολυτελείας, στον πλούτο και στις εκπομπές άνθρακα, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα περιβαλλοντικά και δημοσιονομικά οφέλη. Τα έσοδα αυτά θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν τη βιώσιμη μετάβαση και τη μείωση των ανισοτήτων.
«Το μέγεθος αυτού του περιβαλλοντικού λογαριασμού δείχνει τα πιθανά έσοδα που θα μπορούσαν να προκύψουν αν εφαρμοζόταν η αρχή “ο ρυπαίνων πληρώνει” στις ομάδες υψηλής κατανάλωσης», αναφέρουν οι συγγραφείς.
«Το ανώτερο 10% είναι σημαντικό όχι μόνο επειδή προκαλεί τη μεγαλύτερη ζημιά, αλλά και επειδή διαθέτει τη μεγαλύτερη δυνατότητα να τη μειώσει», τονίζει ο Μπέρενς.
«Συχνά έχει δυσανάλογα μεγάλη επιρροή, όχι μόνο ως καταναλωτής αλλά και ως επενδυτής, εργοδότης, διαμορφωτής τάσεων και παράγοντας που επηρεάζει τις αγορές. Η δυνατότητά του να μειώσει τις εκπομπές είναι ακόμη μεγαλύτερη από το μερίδιό του σε αυτές. Οι άνθρωποι που ανήκουν στο ανώτερο 10% πρέπει να δείξουν μεγαλύτερο θάρρος και αποφασιστικότητα, ώστε να διασφαλίσουμε ένα μέλλον στο οποίο θα μπορούμε πραγματικά να ευημερούμε», καταλήγει ο Μπέρενς.
