Ο πρωθυπουργός της Τσεχίας Αντρέι Μπάμπις και ο πρόεδρος Πετρ Πάβελ βρέθηκαν στην Άγκυρα για τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, όμως η παρουσία τους δεν εξέπεμψε το μήνυμα ενότητας που συνήθως επιδιώκουν τα κράτη-μέλη σε τέτοια φόρα.
Αντίθετα, η εικόνα δύο παράλληλων αποστολών, με ελάχιστη μεταξύ τους επαφή, ανέδειξε με τον πιο ευδιάκριτο τρόπο τη διχόνοια εντός της χώρας. Από τις μετακινήσεις μέχρι την τυπική φωτογράφιση της Συμμαχίας, όλα έδειχναν ότι η τσεχική εκπροσώπηση δεν ήταν απλώς «διπλή», αλλά και πολιτικά φορτισμένη.
Σε αντίθεση με άλλες χώρες που επιλέγουν ένα κεντρικό πρόσωπο για την επίσημη εκπροσώπηση, η Τσεχία εμφανίστηκε με δύο κορυφαίους θεσμικούς παίκτες. Το γεγονός αυτό, από μόνο του, δεν θα αποτελούσε πρόβλημα—αν δεν συνοδευόταν από εμφανή σημάδια απόστασης και ανταγωνισμού. Οι δύο ηγέτες βρέθηκαν ακόμη και σε μεγάλη απόσταση ο ένας από τον άλλον στη συλλογική φωτογραφία του ΝΑΤΟ, μια λεπτομέρεια που σχολιάστηκε έντονα και θεωρήθηκε αντανάκλαση μιας βαθύτερης πολιτικής σύγκρουσης: ποιος, τελικά, «δικαιούται» να μιλά για την Τσεχία σε μια τόσο κρίσιμη σύνοδο;
Δύο αυτοκινητοπομπές, ένα μήνυμα: η διχόνοια εντός της χώρας σε πρώτο πλάνο
Ενδεικτικό του κλίματος ήταν το ότι ο Μπάμπις και ο Πάβελ κατευθύνθηκαν στο δείπνο των ηγετών με ξεχωριστές αυτοκινητοπομπές, παρότι αναχώρησαν από το ίδιο ξενοδοχείο. Σε ένα περιβάλλον όπου ο συμβολισμός μετρά όσο και οι δηλώσεις, η επιλογή αυτή διαβάστηκε ως επιβεβαίωση ότι οι σχέσεις των δύο κορυφαίων θεσμών της Τσεχίας βρίσκονται σε φάση έντασης—και ότι η διχόνοια εντός της χώρας δεν κρύβεται πλέον πίσω από διπλωματικά χαμόγελα.
Στο παρασκήνιο, κυκλοφόρησε έντονα η πληροφορία ότι η κυβέρνηση αρχικά απέκλεισε τον πρόεδρο Πάβελ από την επίσημη αντιπροσωπεία. Η αντίδρασή του ήταν άμεση: προσέφυγε νομικά κατά της κυβέρνησης και, σύμφωνα με τις αναφορές, δικαιώθηκε, με αποτέλεσμα να προστεθεί τελικά στην αποστολή λίγο πριν το ταξίδι στην Άγκυρα. Παράλληλα, οι φήμες «χρωμάτισαν» πολιτικά τη σύγκρουση, παρουσιάζοντας τον Μπάμπις ως πιο ήπιο ή ακόμη και φιλορωσικό και τον Πάβελ ως ξεκάθαρα προσανατολισμένο στο ΝΑΤΟ—μια απλοποίηση που όμως τροφοδότησε τα διεθνή σχόλια.
Η διχόνοια εντός της χώρας γίνεται διεθνές θέμα: τα δύο αεροσκάφη και το CNN
Η ασυνήθιστη τσεχική παρουσία δεν πέρασε απαρατήρητη από τα διεθνή μέσα. Το CNN, μεταξύ άλλων, στάθηκε στην άφιξη δύο ξεχωριστών κυβερνητικών αεροσκαφών που μετέφεραν τον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό, συνδέοντας την εικόνα αυτή με μια «ασαφή εσωτερική πολιτική διαμάχη». Η κυβέρνηση υπερασπίστηκε την επιλογή επικαλούμενη λόγους ασφαλείας. Από την άλλη πλευρά, το Προεδρικό Γραφείο υποστήριξε ότι το ταξίδι θα μπορούσε να έχει γίνει με ένα μόνο αεροσκάφος, αφήνοντας αιχμές για περιττή επίδειξη ισχύος ή για εσκεμμένη αποστασιοποίηση.
Την ίδια στιγμή, τσεχικές πηγές προσπάθησαν να χαμηλώσουν τους τόνους. Όπως ανέφερε το Radio Prague International, η αντιπαράθεση για το ποιος θα εκπροσωπήσει τη χώρα θεωρείται—τυπικά—λήξασα, καθώς το βάρος μετατοπίζεται στο πραγματικό «αγκάθι» της συνόδου: τις αμυντικές δαπάνες και την αδυναμία της Τσεχίας να πετύχει τον στόχο του 2% του ΑΕΠ.
Το 2% του ΝΑΤΟ και η πίεση για εξηγήσεις
Ακόμη κι αν το θέμα της εκπροσώπησης επιχειρήθηκε να κλείσει, η ατμόσφαιρα παρέμεινε ψυχρή. Ο Μπάμπις φάνηκε αποφασισμένος να καταστήσει σαφές ότι εκείνος κρατά τα ηνία στις συνομιλίες, υπογραμμίζοντας πως η κυβέρνηση—και όχι ο πρόεδρος—είναι υπεύθυνη για την αμυντική πολιτική. Δήλωσε ότι υπάρχει συμφωνία για αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού κατά 36 δισεκατομμύρια τσεχικές κορόνες το επόμενο έτος, ώστε να επιτευχθεί για πρώτη φορά ο στόχος του 2%. Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι η επίτευξη του στόχου εντός του τρέχοντος έτους είναι μάλλον απίθανη, απορρίπτοντας «περιφραστικές δηλώσεις» και προαναγγέλλοντας πιο ευθείες εξηγήσεις.
Ωστόσο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι εξηγήσεις δεν θα είναι εύκολες να γίνουν αποδεκτές. Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη πιέζεται να αυξήσει τη συμβολή της στην ασφάλεια, η Τσεχία συγκαταλέγεται στα λίγα κράτη-μέλη—μαζί με τη Σλοβενία και την Αλβανία—που δεν έχουν καλύψει την υποχρέωση του 2%. Η κυβερνητική γραμμή άμυνας είναι ότι πρόκειται για προσωρινή απόκλιση, λόγω της κατάστασης των δημόσιων οικονομικών που αποδίδεται στην προηγούμενη διακυβέρνηση.
Στις συνομιλίες του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Μπάμπις δεσμεύτηκε ότι από το επόμενο έτος η χώρα θα τηρεί τις υποχρεώσεις της έναντι της Συμμαχίας. Επιπλέον, συμφώνησε και με τον μακροπρόθεσμο στόχο για δαπάνες που θα φτάσουν έως το 5% του ΑΕΠ μέχρι το 2035—με την επισήμανση ότι δεν έχει σημασία μόνο το ύψος των κονδυλίων, αλλά και η αποτελεσματική αξιοποίησή τους για την ενίσχυση της μαχητικής ικανότητας.
Ουκρανία, 70 δισ. ευρώ και η διαφωνία κορυφής
Στη σύνοδο συζητήθηκε επίσης πρόταση για παροχή 70 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία φέτος και τουλάχιστον του ίδιου ποσού το επόμενο έτος. Ο Μπάμπις ξεκαθάρισε ότι η Τσεχία δεν θα εμποδίσει την πρόταση, αλλά δεν σκοπεύει να προσφέρει χρηματοδότηση, καθώς—όπως είπε—οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν κατά προτεραιότητα στην επίτευξη του στόχου του 2%.
Ο πρόεδρος Πάβελ, με το ειδικό βάρος ενός πρώην διοικητή του ΝΑΤΟ, κινήθηκε σε διαφορετικό τόνο. Έχει επανειλημμένα επικρίνει την κυβέρνηση για περικοπές αμυντικών δαπανών σε μια περίοδο που η ευρωπαϊκή ασφάλεια απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια. Πριν αναχωρήσει για την Άγκυρα, τόνισε πως η στήριξη προς την Ουκρανία αποτελεί στρατηγική ανάγκη: μια ασφαλής και κυρίαρχη Ουκρανία, με ισχυρό στρατό, λειτουργεί—κατά τον ίδιο—ως η πιο ουσιαστική εγγύηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
