«Παράνομα» χαρακτηρίζει η Αθήνα τα δύο θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε η Τουρκία στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω προεδρικών διαταγμάτων με την υπογραφή του Ταγίπ Ερντογάν. Η κίνηση αυτή, σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών, συνιστά μονομερή ενέργεια κατά παράβαση του Δικαίου της Θάλασσας, καθώς αφορά περιοχές εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων και, σε ορισμένα σημεία, εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Με άλλα λόγια, η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για ενέργεια που δεν δημιουργεί τετελεσμένα και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, ούτε στα διεθνή ύδατα ούτε ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η αντίδραση δεν περιορίστηκε σε διπλωματικό επίπεδο. Κυβέρνηση και κόμματα της αντιπολίτευσης τοποθετήθηκαν δημόσια, αναδεικνύοντας τόσο τη νομική διάσταση όσο και το πολιτικό μήνυμα της τουρκικής πρωτοβουλίας, σε μια περίοδο που η ρητορική περί «ήρεμων νερών» δοκιμάζεται από διαδοχικές εντάσεις.
Γιατί η Αθήνα τα χαρακτηρίζει «παράνομα» τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα
Το υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι κανένα κράτος δεν έχει, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, το δικαίωμα να προχωρά μονομερώς στην εγκαθίδρυση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε ζώνες εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Αυτό αφορά άμεσα το σκέλος των τουρκικών ανακοινώσεων που καταλαμβάνει διεθνή ύδατα, καθώς η μονομερής «οριοθέτηση» μέσω θαλάσσιων πάρκων δεν μπορεί να μεταβάλει το ισχύον νομικό καθεστώς.
Παράλληλα, η Αθήνα επισημαίνει πως τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στον βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Εκεί, το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ή συμβολικό, αλλά άπτεται πυρήνα κυριαρχικών δικαιωμάτων. Γι’ αυτό και το ΥΠΕΞ τονίζει ρητά ότι η συγκεκριμένη ενέργεια «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα», τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα όσο και ως προς τα δικαιώματα της Ελλάδας στην υφαλοκρηπίδα.
Οι δύο περιοχές-κλειδιά: Σαμοθράκη–Λήμνος και Ρόδος–Καστελλόριζο
Στην περίπτωση του πάρκου που εμφανίζεται να αναπτύσσεται μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου, η Αθήνα εκτιμά ότι η Τουρκία επαναφέρει μια πάγια, παράνομη θέση: ότι η υφαλοκρηπίδα «μετριέται» αποκλειστικά από τις ηπειρωτικές ακτές, με τρόπο που ουσιαστικά τέμνει το Αιγαίο στη μέση. Πρόκειται για προσέγγιση που συγκρούεται με το διεθνές πλαίσιο και, κατά την ελληνική ανάγνωση, επιχειρεί να μεταφέρει στο πεδίο της πράξης μια διεκδίκηση που δεν στηρίζεται νομικά.
Αντίστοιχα, το θαλάσσιο πάρκο που ανακοινώθηκε μεταξύ Ρόδου και Καστελλόριζου «πατά» στο παράνομο θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συγκεκριμένη λογική αμφισβητεί ότι τα ελληνικά νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών υδάτων (στα 6 ναυτικά μίλια), κάτι που η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά ως αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο.
Την ίδια στιγμή, η Αθήνα υπενθυμίζει ότι οι ελληνικές πρωτοβουλίες για θαλάσσια πάρκα αφορούν περιοχές εντός της αιγιαλίτιδας ζώνης, δηλαδή εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, στη βάση της διεθνούς νομιμότητας.
Τι λέει το ΥΠΕΞ: «Δεν δημιουργεί τετελεσμένα»
Το βασικό μήνυμα της ελληνικής διπλωματίας είναι διπλό: πρώτον, ότι η μονομερής θέσπιση «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία σε περιοχές εκτός δικαιοδοσίας της είναι παράνομη· και δεύτερον, ότι δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει τα θαλάσσια πάρκα ως περιβαλλοντική πολιτική, η Αθήνα τα αντιμετωπίζει ως εργαλείο γεωπολιτικής αμφισβήτησης.
Πολιτικές αντιδράσεις: από τη ΝΔ έως την αντιπολίτευση
Η εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας, Αλεξάνδρα Σδούκου, τόνισε ότι η τουρκική κίνηση «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα» και αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, αντιπαρέβαλε την ελληνική προσέγγιση, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε δικές της πρωτοβουλίες εντός των ορίων που προβλέπει το διεθνές πλαίσιο, ενισχύοντας το διπλωματικό της αποτύπωμα και τις συμμαχίες της.
Το ΠΑΣΟΚ, μέσω των ευρωβουλευτών του Γιάννη Μανιάτη, Νίκου Παπανδρέου, Σάκη Αρναούτογλου και Νικόλα Φαραντούρη, κατέθεσε γραπτή ερώτηση προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλλας, ζητώντας να αποσαφηνιστεί πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετωπίσει τη νέα τουρκική πρόκληση και ποια μέτρα προτίθεται να λάβει για έμπρακτη στήριξη της Ελλάδας έναντι μονομερών ενεργειών.
Το ΚΚΕ μίλησε για υποτίμηση της εξέλιξης, τονίζοντας ότι ο ισχυρισμός πως «τέτοιες κινήσεις δεν δημιουργούν τετελεσμένα» δεν αρκεί απέναντι στις συνέπειες που μπορεί να επιδιώκει η άλλη πλευρά. Από την πλευρά του, ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, με ανακοίνωση της Ρένας Δούρου, έκανε λόγο για απουσία συνεκτικής εθνικής στρατηγικής, συνδέοντας τη συγκεκριμένη υπόθεση με ευρύτερες τουρκικές κινήσεις αμφισβήτησης και με την «Γαλάζια Πατρίδα».
Η «Ελληνική Λύση» κατηγόρησε την κυβέρνηση για πολιτική κατευνασμού, ενώ ο Δημήτρης Νατσιός (Νίκη) ζήτησε άμεσες πρωτοβουλίες, όπως διεθνή καταγγελία, εφαρμογή θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και έναρξη συζητήσεων για οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο. Παρέμβαση έκανε και ο Αντώνης Σαμαράς, χαρακτηρίζοντας την απόφαση της Άγκυρας «μια ακόμη διεθνή πειρατεία» και θέτοντας ευθέως το ερώτημα για τη στρατηγική της χώρας.
