Ισραήλ και Λίβανος κατέληξαν σε συμφωνία-πλαίσιο έπειτα από τέσσερις ημέρες εντατικών διαβουλεύσεων στην Ουάσινγκτον, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο συζητήσεων για τη σταδιακή, έστω και περιορισμένη, αποχώρηση των Ισραηλινών Δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο.
Η Τριμερής συμφωνία ΗΠΑ – Ισραήλ – Λιβάνου, όπως περιγράφεται από τις εμπλεκόμενες πλευρές, παρουσιάζεται ως ένα πρώτο οργανωμένο βήμα προς «βιώσιμη ειρήνη και ασφάλεια», όμως η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει εύθραυστη, καθώς οι νέες απειλές από τη Χεζμπολάχ σκιάζουν την υπογραφή και επαναφέρουν το ενδεχόμενο κλιμάκωσης.
Παρότι το πλήρες περιεχόμενο της συμφωνίας δεν δημοσιοποιήθηκε, οι δηλώσεις των πρωταγωνιστών και οι διαρροές από ισραηλινές πηγές δίνουν το στίγμα: πρόκειται για ένα πλαίσιο που συνδέει την αποχώρηση με όρους ασφαλείας, αφήνοντας κρίσιμα ζητήματα ανοιχτά και μεταθέτοντας τις δύσκολες αποφάσεις στο επόμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων.
Τριμερής συμφωνία ΗΠΑ – Ισραήλ – Λιβάνου: τι συμφωνήθηκε στην Ουάσινγκτον
Η συμφωνία υπεγράφη στην αμερικανική πρωτεύουσα από τον Yechiel Leiter, πρεσβευτή του Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες, και τη Nada Hamadeh, πρέσβειρα του Λιβάνου στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της Ουάσινγκτον ως βασικού μεσολαβητή.
Αν και ο όρος «τριμερής» παραπέμπει σε συμμετοχή των ΗΠΑ ως εγγυήτριας δύναμης, η υπογραφή έγινε από τους διπλωματικούς εκπροσώπους Ισραήλ και Λιβάνου, με τις ΗΠΑ να στηρίζουν και να επιβλέπουν το πλαίσιο.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, υπογράμμισε ότι ο στόχος είναι να ανοίξει ο δρόμος για «μια βιώσιμη ειρήνη και ασφάλεια».
Η διατύπωση αυτή, ωστόσο, αφήνει σκόπιμα περιθώριο ερμηνειών: πρόκειται για πολιτικό μήνυμα προς τις δύο κοινωνίες και τη διεθνή κοινότητα ή για αυστηρό σχέδιο με συγκεκριμένα βήματα, χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς επιτήρησης;
Η απουσία λεπτομερειών επιτρέπει στις πλευρές να κρατούν χαμηλά τον πήχη των δεσμεύσεων, αλλά ταυτόχρονα τροφοδοτεί καχυποψία και αβεβαιότητα.
Η αποχώρηση από τον νότιο Λίβανο και τα όρια της «ζώνης ασφαλείας»
Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η αποχώρηση των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων θα αφορά μόνο δύο περιοχές πέρα από τα αρχικά σύνορα της «ζώνης ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο.
Διευκρινίζεται επίσης ότι οι περιοχές από τις οποίες θα αποσυρθούν οι δυνάμεις βρίσκονται εντός της ζώνης ασφαλείας μήκους έξι μιλίων που έχει δημιουργήσει ο Ισραηλινός Στρατός.
Στην ίδια γραμμή, σημειώνεται ότι δεν περιλαμβάνεται το Κάστρο Μπωφόρ, το οποίο το Ισραήλ ανακατέλαβε τον Μάιο, στοιχείο που δείχνει πως το Τελ Αβίβ επιδιώκει να διατηρήσει θέσεις με υψηλή στρατηγική αξία.
Το ζήτημα της «ζώνης ασφαλείας» παραμένει πυρήνας της διαμάχης: για το Ισραήλ αποτελεί ανάχωμα απέναντι σε απειλές από τον βορρά, ενώ για τον Λίβανο συμβολίζει περιορισμό της κυριαρχίας και συνεχιζόμενη στρατιωτική πίεση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μερική αποχώρηση λειτουργεί περισσότερο ως δοκιμή προθέσεων παρά ως οριστική λύση.
Νετανιάχου: σύνδεση της αποχώρησης με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ήταν σαφής ως προς τη βασική ισραηλινή προϋπόθεση: «Το Ισραήλ θα παραμείνει στον νότιο Λίβανο μέχρι να αφοπλιστεί η Χεζμπολάχ». Με τη δήλωση αυτή, το Τελ Αβίβ καθιστά την αποχώρηση εξαρτώμενη από ένα ιδιαίτερα δύσκολο —αν όχι ανέφικτο— προαπαιτούμενο, δεδομένου ότι η Χεζμπολάχ δεν είναι μόνο ένοπλη οργάνωση αλλά και ισχυρός πολιτικός και κοινωνικός παράγοντας στον Λίβανο.
Ο Νετανιάχου πρόσθεσε επίσης ότι οι κάτοικοι του Λιβάνου που εκτοπίστηκαν από τη «ζώνη ασφαλείας» δεν επιτρέπεται να επιστρέψουν στις εστίες τους βάσει της νέας συμφωνίας.
Η συγκεκριμένη διάσταση προσδίδει στο πλαίσιο μια βαριά ανθρωπιστική και πολιτική φόρτιση: για τον Λίβανο, η επιστροφή των εκτοπισμένων αποτελεί βασικό κριτήριο επιτυχίας· για το Ισραήλ, φαίνεται να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που θα εξεταστεί σε δεύτερο χρόνο, υπό όρους που συνδέονται με την ασφάλεια.
Χεζμπολάχ: απειλές, κατηγορίες και το ρίσκο ανατροπής
Η Χεζμπολάχ προειδοποιεί ότι δεν θα καταθέσει τα όπλα, ενώ κατηγορεί το Ισραήλ ότι παραβιάζει το μνημόνιο συνεννόησης που υπογράφηκε την περασμένη εβδομάδα και το οποίο απαιτούσε τον οριστικό τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Οι νέες απειλές από τη Χεζμπολάχ λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδος κινδυνεύει να αποδειχθεί πρόσκαιρη, εφόσον δεν υπάρξει μηχανισμός αποκλιμάκωσης, επιτήρηση εφαρμογής και —κυρίως— συμφωνία για το τι συνιστά παραβίαση και πώς αντιμετωπίζεται.
Αυτό είναι και το κεντρικό παράδοξο της Τριμερούς συμφωνίας ΗΠΑ – Ισραήλ – Λιβάνου: ενώ φιλοδοξεί να παρακάμψει τους παράγοντες που τροφοδοτούν τη σύγκρουση, δεν μπορεί να τους αγνοήσει στην πράξη.
Η ασφάλεια στον νότιο Λίβανο επηρεάζεται άμεσα από τις επιχειρησιακές δυνατότητες και την πολιτική βούληση της Χεζμπολάχ, αλλά και από τις εκτιμήσεις του Ισραήλ για τις απειλές στα βόρεια σύνορά του.
«Εκτός το Ιράν και η Χεζμπολάχ»: το μήνυμα του Ισραήλ
Ο πρεσβευτής του Ισραήλ στις ΗΠΑ δήλωσε ότι «σε αυτή την τριμερή συμφωνία-πλαίσιο το Ιράν είναι εκτός και επίσης η Χεζμπολάχ είναι εκτός, ενώ περιλαμβάνεται ο δρόμος προς την ειρήνη μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου».
Η διατύπωση έχει σαφές πολιτικό φορτίο: παρουσιάζει τη συμφωνία ως προσπάθεια κρατικής συνεννόησης που απομονώνει μη κρατικούς ένοπλους δρώντες και εξωτερικές επιρροές.
Ωστόσο, το κατά πόσο μπορούν πράγματι να μείνουν «εκτός» οι παράγοντες αυτοί αποτελεί το μεγάλο στοίχημα. Αν ο Λίβανος δεν είναι σε θέση να επιβάλει μονοπώλιο νόμιμης βίας στο έδαφός του, και αν το Ισραήλ θεωρεί ότι η απειλή παραμένει, τότε το πλαίσιο κινδυνεύει να λειτουργήσει ως ενδιάμεση ανάπαυλα αντί για σταθερή διευθέτηση.
