Σχεδόν κάθε νοικοκυριό έχει τουλάχιστον ένα ζευγάρι παπούτσια, του οποίου η μυρωδιά είναι αδύνατο να αγνοηθεί. Πολλαπλασιάστε αυτό με τον αριθμό των υποδημάτων μιας οικογένειας, στοιβάζοντάς τα σε μια παπουτσοθήκη και έχετε ένα παγκόσμιο πρόβλημα οικιακού σχεδιασμού.
Δύο Ινδοί ερευνητές αποφάσισαν ωστόσο ότι δεν πρόκειται μόνο για δυσοσμία, αλλά και για επιστήμη.
Ξεκίνησαν έτσι να μελετούν πώς τα παπούτσια με δυσάρεστη οσμή διαμορφώνουν την εμπειρία χρήσης μιας παπουτσοθήκης και κάπως έτσι, χωρίς να το ξέρουν, έβαλαν υποψηφιότητα για το Βραβείο Νόμπελ Ig, ενός σατιρικού βραβείου για μια πιο ανάλαφρη, αλλά πάντα ευρηματική επιστημονική ανακάλυψη.
Ο Vikash Kumar, 42 ετών, επίκουρος καθηγητής σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Shiv Nadar, έξω από το Δελχί, είχε μαθητή τον Sarthak Mittal, 29 ετών, κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών του σπουδών. Ήταν στο πανεπιστήμιο που οι δυο τους σκέφτηκαν για πρώτη φορά την ιδέα να μελετήσουν τα δύσοσμα παπούτσια.
Ο Mittal παρατηρούσε συχνά πως οι διάδρομοι της εστίας του ήταν γεμάτοι με παπούτσια, συχνά παρατημένα έξω από τα δωμάτια. Η αρχική ιδέα ήταν απλή: γιατί να μην σχεδιάσουμε μια κομψή, αισθητική παπουτσοθήκη για φοιτητές; Αλλά καθώς έψαχναν βαθύτερα, ο πραγματικός ένοχος αποκαλύφθηκε – δεν ήταν η ακαταστασία, αλλά η άσχημη μυρωδιά που άφηνε τα παπούτσια στην απ΄ έξω.
«Δεν είχε να κάνει με τον χώρο ή την έλλειψη παπουτσοθήκης – υπήρχε άφθονος χώρος. Το πρόβλημα ήταν η συχνή εφίδρωση και η συνεχής χρήση παπουτσιών που τα έκανε να μυρίζουν», λέει ο Mittal, ο οποίος τώρα εργάζεται για μια εταιρεία λογισμικού.
Έτσι, οι δύο ξεκίνησαν μια έρευνα στις πανεπιστημιακές εστίες, θέτοντας ένα πραγματικά πανανθρώπινο ερώτημα: αν τα αθλητικά μας παπούτσια μυρίζουν, δεν καταστρέφει αυτό ολόκληρη την εμπειρία χρήσης μιας παπουτσοθήκης;
Η έρευνά τους σε 149 φοιτητές πανεπιστημίου – το 80% των οποίων ήταν άνδρες – επιβεβαίωσε αυτό που οι περισσότεροι από εμάς ήδη γνωρίζουμε, αλλά σπάνια παραδεχόμαστε: περισσότεροι από τους μισούς είχαν νιώσει αμηχανία για τη μυρωδιά των παπουτσιών τους ή κάποιου άλλου, σχεδόν όλοι αποθήκευαν τα παπούτσια τους σε παπουτσοθήκη στο σπίτι και σχεδόν κανείς δεν είχε ακούσει για τα υπάρχοντα αποσμητικά προϊόντα. Τα ντόπια… γιατροσόφια: φακελάκια τσαγιού στα παπούτσια, μαγειρική σόδα και ψεκασμός με αποσμητικό δεν ήταν αρκετά.
Οι δύο ερευνητές στράφηκαν στη συνέχεια στην επιστήμη. Ο ένοχος, όπως γνώριζαν από την υπάρχουσα έρευνα, ήταν ο Kytococcus sedentarius, ένα βακτήριο που ευδοκιμεί στα ιδρωμένα παπούτσια. Τα πειράματά τους έδειξαν ότι μια σύντομη έκρηξη υπεριώδους φωτός σκότωσε τα μικρόβια και εξάλειψε τη μυρωδιά.
«Στην Ινδία, σχεδόν κάθε νοικοκυριό έχει μια παπουτσοθήκη κάποιου τύπου και μία που θα διατηρούσε τα παπούτσια ευωδιαστά, θα προσέφερε μια υπέροχη εμπειρία», υποστήριξαν οι συγγραφείς στην εργασία τους.
Είδαν «τα δύσοσμα παπούτσια ως μια ευκαιρία για τον επανασχεδιασμό της παραδοσιακής παπουτσοθήκης ώστε να είναι καλύτερη η εμπειρία χρήστη».
Το αποτέλεσμα; Όχι μια συνηθισμένη εργασία εργονομίας – και απλώς μια απολαυστικά παράξενη ιδέα: ένα πρωτότυπο για μια βάση παπουτσιών εξοπλισμένη με φως UVC που δεν αποθηκεύει μόνο παπούτσια, αλλά τα αποστειρώνει (Η υπεριώδης ακτινοβολία καλύπτει ένα φάσμα, αλλά μόνο η ζώνη C έχει μικροβιοκτόνες ιδιότητες).
Για το πείραμα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν παπούτσια που φορούσαν αθλητές πανεπιστημίου, τα οποία είχαν έντονη οσμή. Επειδή η βακτηριακή συσσώρευση είναι μεγαλύτερη κοντά στα δάχτυλα, το φως UVC επικεντρώθηκε εκεί.
Η μελέτη μέτρησε τα επίπεδα οσμής σε σχέση με τον χρόνο έκθεσης και διαπίστωσε ότι μόλις 2-3 λεπτά έκθεσης σε UVC ήταν αρκετά για να σκοτώσουν τα βακτήρια και να εξαλείψουν την άσχημη μυρωδιά. Δεν ήταν ωστόσο απλό: πολύ φως σήμαινε πολλή θερμότητα που κατέληξε να κάψει το παπούτσι.
Οι ερευνητές δεν έστρεψαν απλώς ένα φως UVC προς τα παπούτσια ελπίζοντας για το καλύτερο – «μέτρησαν» κάθε μυρωδιά.
Στην αρχή, η οσμή περιγράφηκε ως «έντονη, σαν σάπιο τυρί». Δύο λεπτά αργότερα, είχε μειωθεί σε «εξαιρετικά χαμηλή, ήπια μυρωδιά καμένου καουτσούκ». Στα τέσσερα λεπτά, η δυσάρεστη δυσοσμία είχε εξαφανιστεί και αντικατασταθεί από ένα άρωμα «μέσου καμένου καουτσούκ».
Έξι λεπτά αργότερα, τα παπούτσια παρέμειναν χωρίς οσμές και δροσερά. Αλλά όταν το παράκαναν – 10 έως 15 λεπτά – η οσμή έδωσε τη θέση της σε «έντονο καμένο καουτσούκ», ενώ τα παπούτσια ζεστάθηκαν, αποδεικνύοντας ότι ακόμα και στην επιστήμη, ο συγχρονισμός είναι το παν.
Τελικά, οι δύο ερευνητές πρότειναν μια παπουτσοθήκη εξοπλισμένη με φως UVC σε στήλη. Παρέμειναν στην αφάνεια, μέχρι που άνθρωποι από το Ig Nobel Prize με έδρα τις ΗΠΑ, τούς πρόσεξαν και επικοινώνησαν μαζί τους.
Διοργανωμένο από το περιοδικό Annals of Improbable Research και συνδιοργανωμένο από τις ομάδες Harvard-Radcliffe, το Ig Nobel απονέμει, εδώ και 34 χρόνια, 10 βραβεία ετησίως, με στόχο να «κάνει τους ανθρώπους να γελάσουν, μετά να σκεφτούν… να γιορτάσουν το ασυνήθιστο και να τιμήσουν το ευφάνταστο».
«Δεν είχαμε ιδέα για το βραβείο», είπε ο Kumar. «Ήταν μια παλιά εργασία του 2022 – δεν την στείλαμε ποτέ πουθενά. Η ομάδα του Ig Nobel απλώς μας βρήκε, μας τηλεφώνησε, και αυτό από μόνο του σε κάνει να γελάς και να σκέφτεσαι».
«Το βραβείο δεν αφορά την πιστοποίηση της έρευνας, αλλά τον εορτασμό της – της διασκεδαστικής πλευράς της επιστήμης. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας είναι μια άχαρη δουλειά που γίνεται από πάθος, και αυτός είναι επίσης ένας τρόπος για να τη διαδώσουμε».
Φέτος, στους δύο Ινδούς συντροφιά κάνει ένα απολαυστικά εκλεκτικό καστ νικητών.
Υπάρχουν Ιάπωνες βιολόγοι που ζωγράφισαν αγελάδες για να διώξουν τις μύγες, rainbow σαύρες στο Τόγκο που λατρεύουν την πίτσα με τέσσερα τυριά, Αμερικανοί παιδίατροι που διαπίστωσαν ότι το σκόρδο κάνει το μητρικό γάλα πιο ελκυστικό για τα μωρά, αλλά και Ολλανδοί ερευνητές που ανακάλυψαν ότι το αλκοόλ οξύνει τις δεξιότητες στις ξένες γλώσσες – αν και κάνει τις φρουτοφάγες νυχτερίδες να πετούν αδέξια. Ανάμεσά τους κι ένας ιστορικός που παρακολούθησε την ανάπτυξη των νυχιού του αντίχειρά του για 35 χρόνια, όπως και ερευνητές φυσικής που εξερευνούν τα μυστήρια της σάλτσας ζυμαρικών.
Η νίκη για τα βρομερά παπούτσια, φαίνεται, έχει απλώς ανεβάσει τον πήχη για τους Ινδούς ερευνητές.
«Πέρα από κάθε αναγνώριση, μας έχει προσθέσει ένα βάρος – τώρα πρέπει να κάνουμε περισσότερη έρευνα για πράγματα που οι άνθρωποι συνήθως δεν σκέφτονται. Κάντε ερωτήσεις», λέει ο Kumar. Με άλλα λόγια, τα σημερινά δύσοσμα αθλητικά παπούτσια θα μπορούσαν να είναι η πρωτοποριακή επιστήμη του αύριο.
Πηγή BBC
