Σε έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης που προκαλεί η παρατεταμένη ξηρασία και ο ακραίος καύσωνας καταφεύγουν χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η ξηρασία δεν λειτουργεί πλέον ως «παράπλευρη» περιβαλλοντική δυσκολία, αλλά ως άμεσος παράγοντας αποσταθεροποίησης κρίσιμων υποδομών: τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα των υδάτων στον ποταμό Δούναβη έχουν οδηγήσει μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στα όρια της διακοπής λειτουργίας, πιέζοντας κυβερνήσεις, βιομηχανία και νοικοκυριά να κινηθούν γρήγορα για να αποφευχθούν εκτεταμένες ελλείψεις ηλεκτρικού ρεύματος.
Καθώς η παροχή νερού μειώνεται, περιορίζεται η δυνατότητα ψύξης πυρηνικών αντιδραστήρων, πέφτει η παραγωγή υδροηλεκτρικών σταθμών και δυσκολεύονται οι μεταφορές καυσίμων και πρώτων υλών μέσω ποτάμιων οδών. Έτσι, η ξηρασία μετατρέπεται σε πολλαπλασιαστή κινδύνου: η ζήτηση αυξάνεται λόγω καύσωνα (κλιματιστικά), ενώ ταυτόχρονα η παραγωγή πιέζεται από την έλλειψη νερού.
Ξηρασία και Δούναβης: όταν το νερό λείπει από το ενεργειακό σύστημα
Ο Δούναβης αποτελεί «αρτηρία» για την Κεντρική Ευρώπη, όχι μόνο για την ύδρευση, τη γεωργία και τις ποτάμιες μεταφορές, αλλά και για την ενέργεια. Όταν η στάθμη πέφτει σε ιστορικά χαμηλά, οι επιπτώσεις γίνονται άμεσες: μονάδες που βασίζονται στην επάρκεια νερού για ψύξη ή παραγωγή αναγκάζονται να περιορίσουν ισχύ, να λειτουργήσουν με έκτακτες διαδικασίες ή ακόμη και να κλείσουν προσωρινά.
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, οι κυβερνήσεις καλούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις να μειώσουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, σε ορισμένες περιπτώσεις τίθενται περιορισμοί στη βιομηχανία και στις μεταφορές, ώστε να εξοικονομηθεί ισχύς τις ώρες αιχμής και να διατηρηθεί η ευστάθεια του δικτύου. Πρόκειται για μια διαχείριση κρίσης που αναδεικνύει πόσο στενά συνδέονται οι φυσικοί πόροι με την ενεργειακή ασφάλεια.
Ουγγαρία: ο πυρηνικός σταθμός στο Πακς στα όρια
Στην Ουγγαρία, η πρωτοφανής πτώση της στάθμης του Δούναβη έφερε το μοναδικό πυρηνικό εργοστάσιο της χώρας, στο Πακς, στα όρια της πλήρους διακοπής λειτουργίας για πρώτη φορά στα 44 χρόνια λειτουργίας του. Το εργοστάσιο καλύπτει περίπου το ήμισυ της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, γεγονός που κάνει την πίεση ακόμη μεγαλύτερη: κάθε περιορισμός ισχύος «μεταφράζεται» άμεσα σε αυξημένο ρίσκο ελλείψεων ή σε ανάγκη για ακριβότερες εναλλακτικές πηγές.
Η λειτουργία του σταθμού περιορίστηκε σε λίγο περισσότερο από το 10% της δυναμικότητάς του, καθώς η μειωμένη παροχή νερού δεν επαρκεί για την κανονική ψύξη των αντιδραστήρων. Χάρη σε παρεμβάσεις των μηχανικών, η τελευταία τουρμπίνα παραμένει προσωρινά σε λειτουργία, αλλά το περιθώριο ασφάλειας παραμένει στενό.
Η κυβέρνηση απηύθυνε έκκληση για εθελοντική εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία ήδη μείωσε αισθητά τη ζήτηση. Ταυτόχρονα ενεργοποίησε πρακτικά μέτρα που στοχεύουν στην αποσυμπίεση του συστήματος, όπως η αναστολή της κυκλοφορίας ηλεκτροκίνητων εμπορευματικών τρένων στις ώρες αιχμής και η δυνατότητα επιβολής υποχρεωτικών περιορισμών σε μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί. Η λογική είναι σαφής: σε συνθήκες ξηρασίας, η διαχείριση της ζήτησης γίνεται σχεδόν εξίσου σημαντική με την ίδια την παραγωγή.
Σερβία: υδροηλεκτρική παραγωγή σε ιστορικά χαμηλά
Αντίστοιχα πιεστική είναι η εικόνα στη Σερβία, όπου η ιστορικά χαμηλή στάθμη του Δούναβη έχει περιορίσει τη λειτουργία του βασικού υδροηλεκτρικού σταθμού της χώρας στο μόλις 20% της δυναμικότητάς του. Σε περιόδους κανονικών συνθηκών, η υδροηλεκτρική παραγωγή προσφέρει ευελιξία και γρήγορη απόκριση στην αιχμή. Όταν όμως η ξηρασία «στεγνώνει» αυτή τη δυνατότητα, το σύστημα χάνει ένα κρίσιμο εργαλείο ισορροπίας.
Η κυβέρνηση συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη για την ενεργειακή επάρκεια και κάλεσε τους πολίτες να περιορίσουν τη χρήση ενεργοβόρων συσκευών, με έμφαση στα κλιματιστικά. Το μήνυμα είναι ότι κάθε μείωση κατανάλωσης, ακόμη και μικρή σε επίπεδο νοικοκυριού, αποκτά βαρύτητα όταν το δίκτυο λειτουργεί οριακά.
Ρουμανία: εκρηκτικά για να διατηρηθεί η ψύξη πυρηνικού αντιδραστήρα
Η πιο εντυπωσιακή και ασυνήθιστη παρέμβαση καταγράφηκε στη Ρουμανία, όπου οι αρχές κατέφυγαν στη χρήση εκρηκτικών για να διασφαλίσουν τη συνέχιση της λειτουργίας του πυρηνικού σταθμού της Τσερναβόντα. Το ρουμανικό Πολεμικό Ναυτικό πυροδότησε ελεγχόμενη έκρηξη 180 κιλών εκρηκτικών σε βραχώδη σχηματισμό κοντά στο κανάλι Μπάλα, στο κάτω τμήμα του Δούναβη, με στόχο να απομακρυνθούν φυσικά εμπόδια και να εκτραπεί μεγαλύτερη ποσότητα νερού προς την κύρια κοίτη του ποταμού και, κατ’ επέκταση, προς το σημείο υδροδότησης του συστήματος ψύξης.
Η επιχείρηση ανέδειξε το μέγεθος της κρίσης: μια μεγάλη στήλη νερού εκτοξεύθηκε στον αέρα, εικόνα που δύσκολα συνδέεται με «κανονικές» ενεργειακές διαδικασίες. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ανατίναξη θα επιτρέψει την κατασκευή προσωρινού φράγματος, ώστε να διοχετευθεί περισσότερο νερό εκεί όπου είναι απαραίτητο. Σύμφωνα με το Πολεμικό Ναυτικό, οι εργασίες αναμενόταν να ολοκληρωθούν έως την Τετάρτη.
Η παροχή του Δούναβη στη Ρουμανία έχει μειωθεί στα περίπου 1.500 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο, λιγότερο από το ένα τρίτο του μέσου όρου για την εποχή. Οι αρχές έχουν ήδη θέσει εκτός λειτουργίας τον έναν από τους δύο αντιδραστήρες της Τσερναβόντα, με τον δεύτερο να λειτουργεί με μειωμένη ισχύ. Ο υπουργός Άμυνας Ράντου Μιρούτα χαρακτήρισε κρίσιμη την επιχείρηση, υπογραμμίζοντας ότι «κάθε ημέρα που ο πυρηνικός σταθμός παραμένει σε λειτουργία αποτελεί κέρδος», αφού το όφελος για το ηλεκτρικό σύστημα είναι πολλαπλάσιο του κόστους της παρέμβασης.
Παράλληλα, η Ρουμανία κήρυξε κατάσταση επιφυλακής στον ενεργειακό τομέα και ενεργοποίησε εθελοντικά σχήματα μείωσης κατανάλωσης από μεγάλες βιομηχανίες. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες Dacia και Ford ανέστειλαν προσωρινά την παραγωγή τους έως τις 19 Αυγούστου, μειώνοντας τη ζήτηση κατά περίπου 200 μεγαβάτ, ενώ και άλλες επιχειρήσεις ανακοίνωσαν περικοπές στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Τι δείχνει η κρίση: η ξηρασία ως απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια
Οι εξελίξεις στην Κεντρική Ευρώπη καταδεικνύουν ότι η κλιματική κρίση δεν περιορίζεται σε ζητήματα ύδρευσης, γεωργίας ή μεταφορών. Η ξηρασία πλέον απειλεί άμεσα την ασφάλεια του ηλεκτρικού εφοδιασμού, συμπιέζοντας την παραγωγή την ίδια στιγμή που ο καύσωνας αυξάνει τη ζήτηση. Και όσο πιο συχνά εμφανίζονται τέτοια φαινόμενα, τόσο πιο αναγκαία γίνεται η ενίσχυση της ανθεκτικότητας: εναλλακτικές πηγές, καλύτερη διαχείριση ζήτησης, προστασία κρίσιμων υποδομών και σχέδια έκτακτης ανάγκης.
