«Είμαστε σε καλό δρόμο, στη βάση όσων είπε ο Γενικός Γραμματέας», ήταν η λιτή αποτίμηση του Νίκου Χριστοδουλίδη μετά τη σχεδόν τρίωρη συνάντησή του με τον Τουφάν Ερχιουρμάν στη νεκρή ζώνη.
Το βασικό αποτέλεσμα της συνάντησης δεν ήταν η ανακοίνωση κάποιας θεαματικής προόδου στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης ή στα νέα οδοφράγματα, αλλά η απόφαση για συχνότερες, τακτικές συναντήσεις. Πρόκειται για μια επιλογή με πολιτικό βάρος, επειδή μετατρέπει τη διαδικασία σε «συνέχεια» και όχι σε μεμονωμένα ραντεβού που εύκολα παγώνουν με την πρώτη δυσκολία.
Στη βάση όσων είπε ο ΓΓ του ΟΗΕ: εβδομαδιαίες συναντήσεις και πίεση για αποτέλεσμα
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να συναντώνται μία φορά την εβδομάδα, και ακόμη συχνότερα εφόσον κριθεί αναγκαίο. Αυτή η δέσμευση για σταθερό ρυθμό επαφών αποκτά ιδιαίτερη σημασία «στη βάση όσων είπε ο ΓΓ του ΟΗΕ», ο οποίος, στην επίσκεψή του στο νησί, είχε ζητήσει προεργασία σε συγκεκριμένα επίπεδα πριν προχωρήσει σε επόμενο βήμα.
Παράλληλα, αναμένεται να ανακοινωθούν τα μέλη της Διευθύνουσας Επιτροπής του Συμβουλευτικού Οργάνου της Κοινωνίας των Πολιτών, μια κίνηση που δείχνει ότι, εκτός από τη διαπραγματευτική γραμμή, επιχειρείται να ενεργοποιηθούν και ευρύτερες κοινωνικές και θεσμικές δυνάμεις. Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών συχνά λειτουργεί ως συμπληρωματικός δίαυλος, ιδίως σε περιόδους όπου η πολιτική διαδικασία κινείται με μικρά βήματα.
Ωστόσο, στο κοινό ανακοινωθέν δεν υπήρξε αναφορά σε συμφωνία για νέα οδοφράγματα ούτε καταγράφηκε κάποια άλλη συγκεκριμένη πρόοδος στα ΜΟΕ. Η απουσία αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη, καθώς τα οδοφράγματα αποτελούν ένα από τα πιο άμεσα και μετρήσιμα πεδία όπου θα μπορούσαν να υπάρξουν αποτελέσματα σχετικά γρήγορα.
ΜΟΕ, μεθοδολογία και ουσία: τα τρία επίπεδα που ζητά ο ΟΗΕ
Η χθεσινή συνάντηση ήταν η πρώτη των δύο ηγετών μετά την επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο στις 29 Ιουλίου. Ο Γενικός Γραμματέας είχε ζητήσει προεργασία σε τρία επίπεδα: Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, μεθοδολογία και ουσία. Με απλά λόγια, ο ΟΗΕ ζητά να υπάρξει κινητικότητα τόσο σε πρακτικά ζητήματα που βελτιώνουν το κλίμα, όσο και στον τρόπο με τον οποίο θα διεξαχθούν οι συζητήσεις, αλλά και στα βασικά πολιτικά θέματα.
Παράλληλα, τα Ηνωμένα Έθνη καταγράφουν τις συγκλίσεις των προηγούμενων διαπραγματευτικών κύκλων, ώστε να μην ξεκινά κάθε προσπάθεια «από την αρχή». Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο, επειδή περιορίζει τον κίνδυνο να αναλωθεί ο χρόνος σε επαναλήψεις και δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί το ήδη καταγεγραμμένο υλικό από παλαιότερες συνομιλίες.
Χωρίς συμφωνία για οδοφράγματα: οι διαφορές παραμένουν στο παρασκήνιο
Είχε προηγηθεί συνάντηση των διαπραγματευτών, Μενέλαου Μενελάου και Μεχμέτ Ντανά, χωρίς να καταγραφεί συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Στο παρασκήνιο παρέμεναν οι διαφορές τόσο για τα σημεία διέλευσης όσο και για τη σειρά με την οποία πρέπει να συζητηθούν η μεθοδολογία και η ουσία. Αυτές οι διαφωνίες, αν και συχνά εμφανίζονται «τεχνικές», έχουν βαθύ πολιτικό αποτύπωμα: η σειρά των θεμάτων μπορεί να καθορίσει το πλαίσιο, τις προσδοκίες και τελικά το αν μια διαδικασία θα παράγει αποτέλεσμα ή θα εγκλωβιστεί σε αδιέξοδο.
Με αυτό το δεδομένο, η συμφωνία για εβδομαδιαίες επαφές λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός πίεσης για να παραχθεί έργο, παρά ως ένδειξη ότι έχει ήδη επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος. Είναι, με άλλα λόγια, ένα πλαίσιο που υποχρεώνει τις πλευρές να επιστρέφουν στο τραπέζι, ακόμη κι όταν τα δύσκολα ζητήματα παραμένουν άλυτα.
Ορίζοντας Νέα Υόρκη: το άτυπο ορόσημο της Γενικής Συνέλευσης
Πριν από τη συνάντηση, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας είχε εκφράσει την προσδοκία ότι αυτή θα αποτελούσε την απαρχή «εντατικών και αποτελεσματικών διαβουλεύσεων», θέτοντας ως άτυπο ορόσημο την εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Τότε, ο ίδιος και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης αναμένεται να ενημερώσουν χωριστά τον Αντόνιο Γκουτέρες για τις εξελίξεις και για όσα θα έχουν μεσολαβήσει στο διάστημα που προηγείται.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου αναμένεται στην Κύπρο και η προσωπική απεσταλμένη του Γκουτέρες, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, εξέλιξη που ενδέχεται να λειτουργήσει ως επιπλέον καταλύτης. Η παρουσία της θα μπορούσε να ενισχύσει τον συντονισμό, να αποσαφηνίσει προσδοκίες και να βοηθήσει στη μετάφραση της «πολιτικής πρόθεσης» σε συγκεκριμένες κινήσεις.
Δημόσια ένταση πριν το τετ-α-τετ: το πολιτικό κλίμα δοκιμάζεται
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε έπειτα από ημέρες δημόσιας έντασης. Ο Τουφάν Ερχιουρμάν κατηγόρησε την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι επιχειρεί να απομονώσει τους Τουρκοκυπρίους, με αφορμή ακυρώσεις διοργανώσεων στα κατεχόμενα. Από την πλευρά του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης απάντησε ότι «άλλο οι παρανομίες και άλλο η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων», επιμένοντας πως στόχος παραμένει η επιστροφή στις συνομιλίες από το σημείο όπου διακόπηκαν το 2017.
