Το Υπουργείο Ανάπτυξης απάντησε στην κριτική της ΕΛ.Α.Σ. σχετικά με τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας, παραθέτοντας συγκεκριμένα στοιχεία για τους πόρους που έχουν δεσμευτεί και απορροφηθεί μέχρι σήμερα, αλλά και το πλαίσιο του σχεδιασμού για την επόμενη τετραετία. Στον πυρήνα της απάντησης βρίσκεται το ποσό των 278 εκατ. ευρώ που, σύμφωνα με το υπουργείο, έχουν ήδη απορροφηθεί για ερευνητικές δράσεις, ως μέρος ενός ευρύτερου χρηματοδοτικού σχεδίου που εκτείνεται χρονικά έως το 2030.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει ένα θέμα που απασχολεί έντονα την ερευνητική κοινότητα: όχι μόνο το ύψος των διαθέσιμων πόρων, αλλά και τη διαφάνεια, τη χρονική στόχευση και τη θεσμική κατοχύρωση των χρηματοδοτήσεων. Με δεδομένο ότι η έρευνα και η καινοτομία λειτουργούν με πολυετή ορίζοντα, οι ανακοινώσεις για κονδύλια δεν αρκούν από μόνες τους· απαιτείται σαφές χρονοδιάγραμμα, διοικητικές πράξεις, και ξεκάθαρη εικόνα για το αν πρόκειται για νέους πόρους ή για ανακύκλωση ήδη εξαγγελθέντων ποσών.
Υπουργείο Ανάπτυξης: «Έχουν απορροφηθεί 278 εκατ. ευρώ» και τι σημαίνει αυτό
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Ανάπτυξης, από τα 348,5 εκατ. ευρώ που έχουν δεσμευτεί μέσω του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για ερευνητικές δράσεις κατά το διάστημα 2016–2030, έως τις 30/06/2026 έχουν απορροφηθεί 278 εκατ. ευρώ. Το υπουργείο υπογραμμίζει επίσης ότι πάνω από 232 εκατ. ευρώ από το συνολικό απορροφηθέν ποσό αφορούν την περίοδο 2019–2026, στοιχείο που χρησιμοποιείται ως ένδειξη εντατικοποίησης της χρηματοδοτικής ροής τα τελευταία χρόνια.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και σε περίπου 68,3 εκατ. ευρώ που προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Τα κονδύλια αυτά, όπως αναφέρεται, εγκρίθηκαν το 2022 και έχουν απορροφηθεί στο πλαίσιο 279 ερευνητικών έργων. Πρόκειται για πρόγραμμα που ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου, κάτι που δίνει σαφή χρονικό ορίζοντα για το συγκεκριμένο σκέλος χρηματοδότησης και επιτρέπει, τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο, να αξιολογηθεί τόσο η πορεία υλοποίησης όσο και το τελικό αποτύπωμα.
Υποδομές, εξοπλισμός και συμπληρωματικές πηγές χρηματοδότησης
Το Υπουργείο Ανάπτυξης δεν περιορίζεται μόνο στα ποσά που αφορούν άμεσα δράσεις μέσω ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., αλλά προσθέτει και ένα δεύτερο, σημαντικό επίπεδο επενδύσεων: μέσω του ΤΑΑ, όπως αναφέρει, έχουν επιπροσθέτως επενδυθεί 370 εκατ. ευρώ σε έργα υποδομών και εξοπλισμού των ερευνητικών φορέων της χώρας, τα οποία ολοκληρώνονται αυτές τις ημέρες.
Παράλληλα, η ανακοίνωση του υπουργείου επισημαίνει ότι στο συνολικό χρηματοδοτικό οικοσύστημα πρέπει να συνυπολογιστούν:
– τα ερευνητικά προγράμματα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ,
– δράσεις που εντάσσονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης,
– καθώς και η τακτική χρηματοδότηση πανεπιστημίων και ερευνητικών φορέων (που συμμετέχουν στο ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) από τον τακτικό προϋπολογισμό.
Με άλλα λόγια, το υπουργείο επιχειρεί να δείξει ότι η εικόνα δεν εξαντλείται σε μία μόνο γραμμή χρηματοδότησης και ότι η συνολική ενίσχυση της έρευνας προκύπτει από τη συνδυαστική λειτουργία πολλών εργαλείων.
Ο σχεδιασμός της επόμενης τετραετίας και η ένταξη στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης
Στο κρίσιμο ερώτημα για το «τι ακολουθεί», ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, σύμφωνα με την ανακοίνωση, συμφώνησε με τη διοίκηση του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. την πλήρη ένταξη του προϋπολογισμού των ερευνητικών δραστηριοτήτων του στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης για την επόμενη τετραετία. Το πλαίσιο που περιγράφεται συνοδεύεται από λέξεις-κλειδιά όπως «διαφάνεια, λογοδοσία και αξιολόγηση», με στόχο να διασφαλιστεί η πηγή των απαραίτητων πόρων.
Το υπουργείο προσθέτει επίσης ότι, με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκεται να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος εξυπηρέτησης δανείων που συνδέονται με τη χρηματοδότηση αντίστοιχων δράσεων. Η διατύπωση αυτή παραπέμπει ευθέως σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης και θεσμικής «θωράκισης» των κονδυλίων, ώστε η χρηματοδότηση να μην εξαρτάται από δανειακά σχήματα ή αποσπασματικές λύσεις.
Η κριτική της ΕΛ.Α.Σ. και το ερώτημα για τους «ίδιους» ή «πρόσθετους» πόρους
Είχε προηγηθεί ανακοίνωση της ΕΛ.Α.Σ., η οποία αμφισβήτησε τη σαφήνεια των εξαγγελιών, κάνοντας λόγο για ένταξη του προγραμματισμού του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. «χωρίς κανένα ποσό και χωρίς χρονοδιάγραμμα». Παράλληλα, η ΕΛ.Α.Σ. αναφέρθηκε σε εξαγγελία «παράτασης της δανειακής σύμβασης με την ΕΤΕπ (ΕΛΙΔΕΚ-2)» και σε “αποδέσμευση” πόρων που, μαζί με την εθνική συμμετοχή, «αγγίζουν τα 286 εκατ. ευρώ» έως το 2028, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει δημοσιευμένη διοικητική πράξη.
Το κεντρικό ερώτημα που έθεσε δημόσια η ΕΛ.Α.Σ. συμπυκνώνει την ουσία της διαφωνίας: «Τα 286 εκατ. του Ιουνίου και η ένταξη στο ΤΠΑ του Αυγούστου είναι πρόσθετοι πόροι ή το ίδιο ποσό σε δύο εξαγγελίες;». Πρόκειται για ερώτηση που δεν αφορά μόνο λογιστικές λεπτομέρειες, αλλά τον βαθμό στον οποίο ο σχεδιασμός μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστος, προβλέψιμος και ελέγξιμος από την κοινότητα που καλείται να τον αξιοποιήσει.
